cały

See also: caly and Cały

Old Polish

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *cě̑lъ. First attested in the end of the 14th century.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /t͡sʲaɫiː/
    • IPA(key): (15th CE) /t͡sʲaɫi/

    Adjective

    cały (derived adverb cale or cało)

    1. (attested in Greater Poland, Masovia) whole, entire
      Synonyms: wiesz, wszystek
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 31, 3, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Iesm wolal czali dzen (tota die)
        [Jeśm wołał cały dzień (tota die)]
      • 1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[2], [3], [4], volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 62:
        Pistor malym qwasem naqvaszi czalø dzeszø
        [Pistor małym kwasem nakwasi całą dzieżą]
      • 1930 [c. 1455], “Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, section 6,38:
        Obroczillybi syø k tobye w czalem syerczv swem (in toto corde suo)
        [Obrociliby się k tobie w całem' siercu swem (in toto corde suo)]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:
        Kthorikole kmecz orze czalim plugem (arat cum integro aratro)... powynyen dacz czthirzi kythi konopi..., a ktori polplugem orze (cum medio aratro arat), dwye kycze dacz wynowath
        [Ktorykole kmieć orze całym pługiem (arat cum integro aratro)... powinien dać cztyrzy kity konopi..., a ktory połpługiem orze (cum medio aratro arat), dwie kicie dać winowat]
      • 1868 [1500], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego‎[5], volume XV (quotation in Old Polish; overall work in Polish, Latin, and Old Polish), page 414:
        In quibus admisit intromissionem in unum kmethonem... residentem in integra area al. dworzyskv czalym
        [In quibus admisit intromissionem in unum kmethonem... residentem in integra area al. dworzysku całym]
    2. adult, mature
    3. whole; not hollowed
      • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, section 38,7:
        Alye oltarz ten nye byl czali, alye wnøøtrz proszni s desk a *nøtrz dzurawi (altare non erat solidum, sed cavum ex tabulis et intus vacuum)
        [Ale ołtarz ten nie był cały, ale wnątrz prozny z desk a [w]nątrz dziurawy (altare non erat solidum, sed cavum ex tabulis et intus vacuum)]
    4. (attested in Masovia) whole; undamaged
      • 1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 328, Warsaw:
        Jakom ya Chrczoncze coldran (leg. kołdrę) wraczala czalø, ana gey nye chczala wszan[cz]
        [Jakom ja Chrczonce kołdrę wracała całą, a ona jej nie chciała wzią[ć]]
    5. (attested in Greater Poland, Masovia) whole; entire, complete
      • 1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎[6], volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 476:
        Spowyedz ma bycz... szromyeslywa, czala, tagemna
        [Spowiedź ma być... sromieźliwa, cała, tajemnia]

    Derived terms

    verbs

    Descendants

    • Polish: cały
    • Silesian: cały

    References

    Polish

    Etymology

      Inherited from Old Polish cały.

      Pronunciation

       
      • IPA(key): /ˈt͡sa.wɘ/
      • Audio:(file)
      • Rhymes: -awɘ
      • Syllabification: ca‧ły
      • Homophone: Cały

      Adjective

      cały (not comparable, derived adverb cało, diminutive (dialectal) caluśki or (dialectal) caluchniczki or (dialectal) całuchny)

      1. whole, complete, entire; all (containing all elements belonging to oneself)
        Synonyms: całkowity, zupełny
        cały świat ― the whole/entire world
      2. whole (containing nothing that shouldn't be with the entity)
        cała prawa ― the whole truth
      3. whole, entire (relatively large)
        cała masa ― a whole lot (of)
        cały stos ― whole pile (of)
      4. whole, intact (not missing any pieces)
        Biurko jest całe. ― The desk is intact.
        Synonyms: nienaruszony, nietknięty
        1. (Middle Polish) virgin
          Synonym: dziewiczy
      5. whole, intact, unhurt
        Jesteś cały/cała? ― Are you okay/alright?
      6. all, covered in (completely covered in something) [with w (+ locative) ‘in what’]
        On wrócił cały w pocie. ― He came back all covered in sweat.
        Jestem cały mokry. ― I'm all wet.
      7. all, filled with [with w (+ locative) ‘in what’]
        Jestem cały w nerwach. ― I'm a nervous wreck. (literally, “I am all filled with nerves.”)
      8. all (being representative of someone's typical behavior)
        To cała ty. ― That's all you.
      9. (Central Greater Poland, Kalisz, of a girl) synonym of niezgrabny / niezręczny
      10. (Middle Polish or dialectal, Southern Borderlands) actual, real; unmistakable

      Declension

      Declension of cały (hard)
      singular plural
      masculine animate masculine inanimate feminine neuter virile (= masculine personal) non-virile
      nominative/vocative cały cała całe cali całe
      genitive całego całej całego całych
      dative całemu całej całemu całym
      accusative całego cały całą całe całych całe
      instrumental całym całą całym całymi
      locative całym całej całym całych
      short cał1

      1Middle Polish.

      Derived terms

      adjective phrase
      verbs

      Trivia

      According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), cały is one of the most used words in Polish, appearing 140 times in scientific texts, 100 times in news, 147 times in essays, 177 times in fiction, and 181 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 745 times, making it the 61st most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

      References

      1. ^ Ida Kurcz (1990), “cały”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language]‎[1] (in Polish), volume 1, Kraków; Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 41

      Further reading

      • “cały”, in Wielki słownik języka polskiego‎[7] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
      • “cały”, in Polish dictionaries at PWN‎[8] (in Polish)
      • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “cały, cał”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
      • “CAŁY”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 09.09.2022
      • Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “cały”, in Słownik języka polskiego
      • Aleksander Zdanowicz (1861), “cały”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
      • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “cały”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 254
      • Jan Karłowicz (1900), “cały”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 159
      • Józefa Kobylińska (2001), “cały”, in Marian Kucała, editor, Słownik gwary gorczańskiej (zagórzańskiej)‎[9] (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, →ISBN, page 12

      Silesian

      Etymology

        Inherited from Old Polish cały.

        Pronunciation

        • IPA(key): /ˈt͡sa.wɪ/
        • Audio:(file)
        • Rhymes: -awɪ
        • Syllabification: ca‧ły

        Adjective

        cały (not comparable)

        1. whole, complete, entire; all (containing all elements belonging to oneself)
          Synonym: cołki
        2. whole (containing nothing that shouldn't be with the entity)
          Synonym: jedyny
        3. whole, entire (relatively large)
          Synonym: srogi
        4. whole, intact, unhurt

        Declension

        Declension of cały
        singular plural
        masculine neuter feminine virile nonvirile
        animate inanimate
        nominative cały całe całŏ cali całe
        genitive całego całyj całych
        dative całymu całyj całym
        accusative całego cały całe całõ całych całe
        instrumental całym całōm całymi
        locative całym całyj całych
        vocative cały całe całŏ cali całe

        Further reading