toczyć

Old Polish

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *točiti. First attested in 1420.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /tɔt͡ʃʲit͡ɕʲ/
    • IPA(key): (15th CE) /tɔt͡ʃʲit͡ɕʲ/

    Verb

    toczyć impf (frequentative taczać)

    1. (attested in Greater Poland, hapax legomenon) to roll (to move, push, rotate a round object around an axis)
      • 1897 [1420], Teki Adolfa Pawińskiego‎[1], volume VII, number 1829, Brześć Kujawski Voivodeship:
        Esz pani Baranowa ne dala kamenya toczicz we mlyn
        [Eż pani Baranowa nie dała kamienia toczyć we młyn]
    2. (attested in Greater Poland, hapax legomenon) to drain (to empty a liquid from a barrel)
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 43r:
        Ducillare thoczycz proprie liquores
        [Ducillare toczysz proprie liquores]
    3. (hapax legomenon) to roll (to move, to throw, to impart a rotating motion)
      • 1977-1980 [1471], Wanda Żurowska-Górecka, Vladimír Kyas, editors, Mamotrekty staropolskie [Old Polish-Latin Dictionaries and wordlists], page 69:
        Thoczicz schią bandzie rotabitur
        [Toczyć się będzie rotabitur]
    4. (attested in Greater Poland, hapax legomenon) to interweave, to intertwine (to twist threads together)
      • 1977-1980 [1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie‎[2], [3], [4], Lubin, page 30:
        Toczyczy torqueri
        [Toczyci torqueri]
    5. (hapax legomenon) to carve, to engrave
      • 1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 415v:
        Omnes parietes templi per circuitum sculpsit variis celaturis et torno przysstawal tabli[c]zamy malovanimy, toczonimi
        [Omnes parietes templi per circuitum sculpsit variis celaturis et torno przystawiał tabli[c]ami malowanymi, toczonymi]
    6. (reflexive with się, attested in Greater Poland) to go around, to move around
      • 1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 11, 18:
        […] atoczil syø nabok zemye Edom skey yzemyeMoabskey yprzyszedl ku wschodu sluneczney stronye zemye Moabskey astani zastanowyl zaArnon any chcyal gydz wmyedze Moabske Bo Arnon søsyedzstwo gest zemye Moabskey
        [ […] a toczył się na bok ziemie edomskiej i ziemie moabskiej i przyszedł ku wschodu słunecznej stronie ziemie moabskiej a stany zastanowił za Arnon ani chciał jić w miedze moabskie, bo Arnon sąsiedzstwo jest ziemie moabskiej.]
      • 1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 11, 29:
        yziawyl syø przeto nad Gepte duch boszi ytoczil syø okolo Galaad y Manase w Massa[t]; aot tød prziszedl kusinom Amonowim […]
        [I zjawił się przeto nad Jepte duch boży, i toczył się około Galaad i Manase, w Masfat a ottąd przyszedł ku synom Amonowym, […] ]
      • 1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie‎[5], [6], [7], Lubin, page 142:
        Toczy szą girat
        [Toczy się girat]
      1. (reflexive with się, hapax legomenon) to flow around
        • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 2, 11:
          ymyø pyrzwey rzece phizon to gest gez to szø toczy okolo wszytkyey szemye Eyulat tu gdzesz szø zloto rodzy […]
          [Imię pirzwej rzece Fyzon: ta jest, jeż to się toczy około wszytkiej ziemie Ejulat, tu, gdzież się złoto rodzi, […] ]
    7. (reflexive with się, hapax legomenon, of time) to pass, to flow
      • 1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 36, 10:
        Agdisz syø okrog roczni toczil syø poslal krol Nabuchodonozor ti gisz gy przywyedly do baby lona assnym wnyesly wszitki droge ssødi domv bozego av stauil krolem Sedechiasza nadIudø striya gego ynad Ierusalemem
        [A gdyż *się okrąg roczny *toczył *się, posłał krol Nabuchodonozor ty, jiż ji przywiedli do Babiłona a s nim wnieśli *wszytki *drogie sędy domu bożego, a ustawił krolem Sedechyjasza, stryja jego, nad Judą, i nad Jerusalemem.]
    8. (reflexive with się, attested in Masovia, of one's head, hapax legomenon) to spin (to cause one to feel dizzy) [with dative ‘whom’]
    9. (reflexive with się, hapax legomenon) to be about, to concern [with o (+ locative) ‘about whom’]
      • 1901 [XV ex.], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 318:
        Tako tesz tensze Adam roszvmye szyą in hodierno ewangelio przes tego krolyka, o ktoremsze szya toczy wszystka ewangelia
        [Tako też tenże Adam rozumie się in hodierno ewangelio prze tego krolika, o ktoremże się toczy wszystka Ewanjelija]

    Derived terms

    adjectives
    nouns
    verbs

    Descendants

    • Polish: toczyć, tocyć (Near Masovian, Wągrodno, Prażmów, Uwieliny, Tarczyn, Michrów, Far Masovian, Przasnysz, Kielce, Western Kraków, Sławków)
    • Silesian: toczyć

    References

    Polish

    Alternative forms

    Etymology

      Inherited from Old Polish toczyć.

      Pronunciation

       
      • IPA(key): /ˈtɔ.t͡ʂɘt͡ɕ/
      • Audio 1; “toczyć”:(file)
      • Audio 2; “toczyć się”:(file)
      • Rhymes: -ɔt͡ʂɘt͡ɕ
      • Syllabification: to‧czyć

      Verb

      toczyć impf

      1. (transitive) to roll (to move a round object or wheeled vehicle on wheels to another place by pushing)
        Synonym: kulać
        Hypernym: przemieszczać
      2. (transitive) to roll, to turn (to form an object from a soft, sticky substance by moving it across the surface so that a ball or cylinder is formed)
        Synonyms: katulać, kulać
        Hypernym: formować
      3. (transitive) to turn (to produce round or rolled objects using some equipment or technique)
        1. (transitive, Far Masovian, Rożan, Mokrylas, Western Kraków) synonym of snuć
        2. (transitive, Far Masovian, Rożan, Mokrylas, Western Kraków) synonym of snuć
      4. (transitive) to hold, to conduct (to perform some action) [with z (+ instrumental) ‘with whom/what’]
        Synonyms: staczać, wieść
      5. (transitive) to draw, to tap (to cause a liquid to leave some place) [with z (+ genitive) ‘from what’; or with do (+ genitive) ‘to what’] z CZEGO + (do CZEGO)
        Synonym: wytaczać
      6. (transitive, literary, of diseases, negative emotional states) to rack (to cause a progressive deterioration in the health of a person or the condition of something or be strongly felt)
        Synonyms: trawić, zżerać
        Hypernym: niszczyć
      7. (transitive) to tap (to destroy something, especially wood, by drilling holes or channels)
      8. (transitive, obsolete) to spin, to buff (to sharpen or give shine to)
        Synonyms: ostrzyć, wecować
        Near-synonym: szlifować
      9. (transitive, obsolete) to turn (to cause, e.g. a horse, to change directions) [with instrumental ‘what’]
        Synonym: zataczać
      10. (reflexive with się) to roll (to move to another place on the ground rotating on an axis) [with po (+ locative) ‘around what’]
        Synonyms: przetaczać się, turlać się
        Hypernym: przemieszczać się
      11. (reflexive with się, of a vehicle) to roll (to move slowly)
        Synonyms: kulać się, turlać się
        Hypernym: jechać
      12. (reflexive with się, of a person, somewhat colloquial) to trundle, to lumber (to move slowly and heavily)
        Synonym: turlać się
        Hypernym: iść
      13. (reflexive with się, of a liquid) to stream (to flow in a stream) [with po (+ locative) ‘around what’]
        Hypernym: płynąć
      14. (reflexive with się) to unfold, to develop (to take place changing over time)
        Synonyms: przebiegać, trwać
      15. (reflexive with się, obsolete) to turn (to change one's direction)
        Synonyms: zataczać się, zawracać się

      Conjugation

      Conjugation of toczyć impf (class VIb)
      person singular plural
      masculine feminine neuter virile nonvirile
      infinitive toczyć
      present tense 1st toczę toczymy
      2nd toczysz toczycie
      3rd toczy toczą
      impersonal toczy się
      past tense 1st toczyłem,
      -(e)m toczył
      toczyłam,
      -(e)m toczyła
      toczyłom1,
      -(e)m toczyło
      toczyliśmy,
      -(e)śmy toczyli
      toczyłyśmy,
      -(e)śmy toczyły
      2nd toczyłeś,
      -(e)ś toczył
      toczyłaś,
      -(e)ś toczyła
      toczyłoś1,
      -(e)ś toczyło
      toczyliście,
      -(e)ście toczyli
      toczyłyście,
      -(e)ście toczyły
      3rd toczył toczyła toczyło toczyli toczyły
      impersonal toczono
      future tense 1st będę toczył, będę toczyć będę toczyła, będę toczyć będę toczyło1, będę toczyć będziemy toczyli, będziemy toczyć będziemy toczyły, będziemy toczyć
      2nd będziesz toczył, będziesz toczyć będziesz toczyła, będziesz toczyć będziesz toczyło1, będziesz toczyć będziecie toczyli, będziecie toczyć będziecie toczyły, będziecie toczyć
      3rd będzie toczył, będzie toczyć będzie toczyła, będzie toczyć będzie toczyło, będzie toczyć będą toczyli, będą toczyć będą toczyły, będą toczyć
      impersonal będzie toczyć się
      conditional 1st toczyłbym,
      bym toczył
      toczyłabym,
      bym toczyła
      toczyłobym1,
      bym toczyło
      toczylibyśmy,
      byśmy toczyli
      toczyłybyśmy,
      byśmy toczyły
      2nd toczyłbyś,
      byś toczył
      toczyłabyś,
      byś toczyła
      toczyłobyś1,
      byś toczyło
      toczylibyście,
      byście toczyli
      toczyłybyście,
      byście toczyły
      3rd toczyłby,
      by toczył
      toczyłaby,
      by toczyła
      toczyłoby,
      by toczyło
      toczyliby,
      by toczyli
      toczyłyby,
      by toczyły
      impersonal toczono by
      imperative 1st niech toczę toczmy
      2nd tocz toczcie
      3rd niech toczy niech toczą
      less common forms
      pluperfect
      (dated, literary)
      1st toczyłem był toczyłam była toczyłom było1 toczyliśmy byli toczyłyśmy były
      2nd toczyłeś był toczyłaś była toczyłoś było1 toczyliście byli toczyłyście były
      3rd toczył był toczyła była toczyło było toczyli byli toczyły były
      past conditional
      (dated, literary)
      1st byłbym toczył byłabym toczyła byłobym toczyło1 bylibyśmy toczyli byłybyśmy toczyły
      2nd byłbyś toczył byłabyś toczyła byłobyś toczyło1 bylibyście toczyli byłybyście toczyły
      3rd byłby toczył byłaby toczyła byłoby toczyło byliby toczyli byłyby toczyły
      active adjectival participle toczący tocząca toczące toczący toczące
      passive adjectival participle toczony toczona toczone toczeni toczone
      contemporary adverbial participle tocząc
      verbal noun toczenie

      1Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.

      Derived terms

      verbs
      verbs
      • toczyć wody impf

      Further reading

      • Modern Standard Polish:
        • “toczyć”, in Wielki słownik języka polskiego‎[9] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
        • “toczyć się”, in Wielki słownik języka polskiego‎[10] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
        • “toczyć”, in Polish dictionaries at PWN‎[11] (in Polish)
        • toczyć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
        • toczyć się in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
        • Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “toczyć”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish]‎[12], 4. online edition, Warszawa
      • Middle Polish:
        • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “toczyć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
        • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “toczyć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
        • “TOCZYĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 27.09.2008
        • “TOCZYĆ SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 07.02.2015
      • Historic dictionaries:
      • Dialectal dictionaries:
        • Jan Karłowicz (1907), “toczyć”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 5: R S Ś T, Kraków: Akademia Umiejętności, page 407