toczyć
Old Polish
Etymology
Etymology tree
Inherited from Proto-Slavic *točiti. First attested in 1420.
Pronunciation
Verb
toczyć impf (frequentative taczać)
- (attested in Greater Poland, hapax legomenon) to roll (to move, push, rotate a round object around an axis)
- 1897 [1420], Teki Adolfa Pawińskiego[1], volume VII, number 1829, Brześć Kujawski Voivodeship:
- Esz pani Baranowa ne dala kamenya toczicz we mlyn
- [Eż pani Baranowa nie dała kamienia toczyć we młyn]
- (attested in Greater Poland, hapax legomenon) to drain (to empty a liquid from a barrel)
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 43r:
- Ducillare thoczycz proprie liquores
- [Ducillare toczysz proprie liquores]
- (hapax legomenon) to roll (to move, to throw, to impart a rotating motion)
- 1977-1980 [1471], Wanda Żurowska-Górecka, Vladimír Kyas, editors, Mamotrekty staropolskie [Old Polish-Latin Dictionaries and wordlists], page 69:
- Thoczicz schią bandzie rotabitur
- [Toczyć się będzie rotabitur]
- (attested in Greater Poland, hapax legomenon) to interweave, to intertwine (to twist threads together)
- (hapax legomenon) to carve, to engrave
- 1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 415v:
- Omnes parietes templi per circuitum sculpsit variis celaturis et torno przysstawal tabli[c]zamy malovanimy, toczonimi
- [Omnes parietes templi per circuitum sculpsit variis celaturis et torno przystawiał tabli[c]ami malowanymi, toczonymi]
- (reflexive with się, attested in Greater Poland) to go around, to move around
- 1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 11, 18:
- […] atoczil syø nabok zemye Edom skey yzemyeMoabskey yprzyszedl ku wschodu sluneczney stronye zemye Moabskey astani zastanowyl zaArnon any chcyal gydz wmyedze Moabske Bo Arnon søsyedzstwo gest zemye Moabskey
- [ […] a toczył się na bok ziemie edomskiej i ziemie moabskiej i przyszedł ku wschodu słunecznej stronie ziemie moabskiej a stany zastanowił za Arnon ani chciał jić w miedze moabskie, bo Arnon sąsiedzstwo jest ziemie moabskiej.]
- 1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 11, 29:
- yziawyl syø przeto nad Gepte duch boszi ytoczil syø okolo Galaad y Manase w Massa[t]; aot tød prziszedl kusinom Amonowim […]
- [I zjawił się przeto nad Jepte duch boży, i toczył się około Galaad i Manase, w Masfat a ottąd przyszedł ku synom Amonowym, […] ]
- (reflexive with się, hapax legomenon) to flow around
- 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 2, 11:
- ymyø pyrzwey rzece phizon to gest gez to szø toczy okolo wszytkyey szemye Eyulat tu gdzesz szø zloto rodzy […]
- [Imię pirzwej rzece Fyzon: ta jest, jeż to się toczy około wszytkiej ziemie Ejulat, tu, gdzież się złoto rodzi, […] ]
- (reflexive with się, hapax legomenon, of time) to pass, to flow
- 1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 36, 10:
- Agdisz syø okrog roczni toczil syø poslal krol Nabuchodonozor ti gisz gy przywyedly do baby lona assnym wnyesly wszitki droge ssødi domv bozego av stauil krolem Sedechiasza nadIudø striya gego ynad Ierusalemem
- [A gdyż *się okrąg roczny *toczył *się, posłał krol Nabuchodonozor ty, jiż ji przywiedli do Babiłona a s nim wnieśli *wszytki *drogie sędy domu bożego, a ustawił krolem Sedechyjasza, stryja jego, nad Judą, i nad Jerusalemem.]
- (reflexive with się, attested in Masovia, of one's head, hapax legomenon) to spin (to cause one to feel dizzy) [with dative ‘whom’]
- 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią][8], Mierzeniec, Płock, line w:
- 370
- [Glowa my sza w kolo toczy]
- Głowa mi się w koło toczy
- (reflexive with się, hapax legomenon) to be about, to concern [with o (+ locative) ‘about whom’]
- 1901 [XV ex.], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 318:
- Tako tesz tensze Adam roszvmye szyą in hodierno ewangelio przes tego krolyka, o ktoremsze szya toczy wszystka ewangelia
- [Tako też tenże Adam rozumie się in hodierno ewangelio prze tego krolika, o ktoremże się toczy wszystka Ewanjelija]
Derived terms
adjectives
- toczny
- toczący
nouns
- toczenica
- toczenie
- toczydło
verbs
Related terms
Descendants
- Polish: toczyć, tocyć (Near Masovian, Wągrodno, Prażmów, Uwieliny, Tarczyn, Michrów, Far Masovian, Przasnysz, Kielce, Western Kraków, Sławków)
- Silesian: toczyć
References
- Boryś, Wiesław (2005), “toczyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Mańczak, Witold (2017), “toczyć”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Brückner, Aleksander (1927), “tok”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
- S. Urbańczyk, editor (1984), “toczyć, toczyć się”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 9, Wrocław, Warsaw, Kraków, Gdańsk, Łódź: Polish Academy of Sciences, page 170
- Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “toczyć, toczyć się”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2024), “toczyć”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2024), “toczyć się”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “toczyć”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Polish
Alternative forms
- tocyć (Near Masovian, Wągrodno, Prażmów, Uwieliny, Tarczyn, Michrów, Far Masovian, Przasnysz, Kielce, Western Kraków, Sławków)
Etymology
Etymology tree
Inherited from Old Polish toczyć.
Pronunciation
- IPA(key): /ˈtɔ.t͡ʂɘt͡ɕ/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈtɔ.t͡ʂɨt͡ɕ/
- (Masovia):
- (Far Masovian) IPA(key): [ˈtɔ.t͡ʂɘt͡ɕ]
- (Lesser Poland):
- (Western Kraków) IPA(key): [ˈtɔ.t͡ʂɘt͡ɕ]
Audio 1; “toczyć”: (file) Audio 2; “toczyć się”: (file) - Rhymes: -ɔt͡ʂɘt͡ɕ
- Syllabification: to‧czyć
Verb
toczyć impf
- (transitive) to roll (to move a round object or wheeled vehicle on wheels to another place by pushing)
- Synonym: kulać
- Hypernym: przemieszczać
- (transitive) to roll, to turn (to form an object from a soft, sticky substance by moving it across the surface so that a ball or cylinder is formed)
- (transitive) to turn (to produce round or rolled objects using some equipment or technique)
- (transitive, Far Masovian, Rożan, Mokrylas, Western Kraków) synonym of snuć
- (transitive, Far Masovian, Rożan, Mokrylas, Western Kraków) synonym of snuć
- (transitive) to hold, to conduct (to perform some action) [with z (+ instrumental) ‘with whom/what’]
- (transitive) to draw, to tap (to cause a liquid to leave some place) [with z (+ genitive) ‘from what’; or with do (+ genitive) ‘to what’] z CZEGO + (do CZEGO)
- Synonym: wytaczać
- (transitive, literary, of diseases, negative emotional states) to rack (to cause a progressive deterioration in the health of a person or the condition of something or be strongly felt)
- (transitive) to tap (to destroy something, especially wood, by drilling holes or channels)
- (transitive, obsolete) to spin, to buff (to sharpen or give shine to)
- (transitive, obsolete) to turn (to cause, e.g. a horse, to change directions) [with instrumental ‘what’]
- Synonym: zataczać
- (reflexive with się) to roll (to move to another place on the ground rotating on an axis) [with po (+ locative) ‘around what’]
- Synonyms: przetaczać się, turlać się
- Hypernym: przemieszczać się
- (reflexive with się, of a vehicle) to roll (to move slowly)
- (reflexive with się, of a person, somewhat colloquial) to trundle, to lumber (to move slowly and heavily)
- (reflexive with się, of a liquid) to stream (to flow in a stream) [with po (+ locative) ‘around what’]
- Hypernym: płynąć
- (reflexive with się) to unfold, to develop (to take place changing over time)
- Synonyms: przebiegać, trwać
- (reflexive with się, obsolete) to turn (to change one's direction)
Conjugation
1Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.
Derived terms
verbs
- dotoczyć pf, dotaczać impf
- nadtoczyć pf, nadtaczać impf
- natoczyć pf
- obtoczyć pf, obtaczać impf
- odtoczyć pf, odtaczać impf
- otoczyć pf, otaczać impf
- podtoczyć pf, podtaczać impf
- potoczyć pf
- przetoczyć pf, przetaczać impf
- przytoczyć pf, przytaczać impf
- roztoczyć pf, roztaczać impf
- stoczyć pf, staczać impf
- utoczyć pf, utaczać impf
- wtoczyć pf, wtaczać impf
- wytoczyć pf, wytaczać impf
- zatoczyć pf, zataczać impf
- ztoczyć pf, ztaczać impf
verbs
- toczyć wody impf
Related terms
Further reading
- Modern Standard Polish:
- “toczyć”, in Wielki słownik języka polskiego[9] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “toczyć się”, in Wielki słownik języka polskiego[10] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “toczyć”, in Polish dictionaries at PWN[11] (in Polish)
- toczyć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
- toczyć się in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
- Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “toczyć”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish][12], 4. online edition, Warszawa
- Middle Polish:
- Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “toczyć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “toczyć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “TOCZYĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 27.09.2008
- “TOCZYĆ SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 07.02.2015
- Historic dictionaries:
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “toczyć”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861), “toczyć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1919), “toczyć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 7, Warsaw, page 73
- Dialectal dictionaries:
- Jan Karłowicz (1907), “toczyć”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 5: R S Ś T, Kraków: Akademia Umiejętności, page 407
Categories:
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *tekʷ-
- Old Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish verbs
- Old Polish imperfective verbs
- Greater Poland Old Polish
- Old Polish hapax legomena
- Old Polish terms with quotations
- Old Polish reflexive verbs
- Masovia Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *tekʷ-
- Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Middle Polish
- Far Masovian Polish
- Western Kraków Polish
- Polish terms with audio pronunciation
- Rhymes:Polish/ɔt͡ʂɘt͡ɕ
- Rhymes:Polish/ɔt͡ʂɘt͡ɕ/2 syllables
- Polish lemmas
- Polish verbs
- Polish imperfective verbs
- Polish transitive verbs
- Polish literary terms
- Polish terms with obsolete senses
- Polish reflexive verbs
- Polish colloquialisms
- Polish class VIb verbs