zażec

Old Polish

FWOTD – 28 December 2021

Etymology

    From za- + żec.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /zaʒʲɛt͡sʲ/
    • IPA(key): (15th CE) /zaʒʲɛt͡sʲ/

    Verb

    zażec pf (imperfective zażogać)

    1. (attested in Lesser Poland) to light, to ignite (to cause to burn, e.g. a candle)
      • 1949, “Skarga umierającego. Woronczak Jerzy, Skarga umierającego. Ze studiów nad rękopisem nr 2 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu”, in Bolesław Erzepki, editor, Sobótk, page 64:
        Ach, myly lvdze, zazyce my ale svecze!
        [Ach, mili ludzie, zażżycie mi ale świece!]
        Ach, kind people, at least light me a candle!
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 140, 2, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Przespey modlytwa moya przed oczyma twogyma yako zaszono (sicut incensum)
        [Prześpiej modlitwa moja przed oczyma twojima jako zażżono (sicut incensum)]
    2. (figuratively) to light, to ignite (to evoke passion)
      • 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej‎[1], Modlitewnik Nawojki, page 97:
        Ognyem twego ducha szwyantego zazzy, boze, szercze moye y me wschytko pomyszlyenye
        [Ogniem twego Ducha Świętego zażży, Boże, sierce moje i me wszytko pomyślenie]
    3. (reflexive with się, attested in Lesser Poland) to catch fire
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 17, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Wsczedl iest dym w gnewe iego a ogen od oblicza iego zaszegl se iest (exarsit)
        [Wszczedł jest dym w gniewie jego a ogień od oblicza jego zażegł sie jest (exarsit)]
    4. (attested in Lesser Poland) to heat up, to inflame, to enliven, to excite
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 25, 2, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Zkusi me, gospodne, y pokusy me, zaszszy pocrøtky moie (ure renes meos) y sercze moie
        [Skusi mie, Gospodnie, i pokusi mie, zażży pokrątki moje (ure renes meos) i sierce moje]
    5. (attested in Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland) to set fire to, to start a fire, to burn down (to cause to burn; to destroy by burning)
      • 1897 [1408], Teki Adolfa Pawińskiego‎[2], volume IV, number 1367, Łęczyca Land:
        Iaco Cracowczini *dzedzi szaszgli Gregorii pirum
        [Jako Krakowczyny dzeci zażgły Gregorii pirum]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 73, 8, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Zaszgli sø ognem (incenderunt igni) swøtoscz twoiø
        [Zażgli są ogniem (incenderunt igni) świątość twoję]
    6. (reflexive with się) to self-immolate
      • 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 16, 18:
        Wydzøc Zamri, ysze myasto bødze dobito, szedw na syen y zaszegl syø z domem krolyowim (succendit se cum domo regia)
        [Widząc Zamry, iże miasto będzie dobyto, szedw na sień i zażegł się z domem krolowym (succendit se cum domo regia)]
    7. (attested in Lesser Poland) to evoke some emotion
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 104, 19, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Slowa bosza zaszgla gy (inflammavit eum)
        [Słowa boża zażgła ji (inflammavit eum)]
    8. (reflexive with się, attested in Lesser Poland) to light up, to wake up
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 38, 4, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Sgrzalo se sercze moie we mne a w mislenu moiem zaszsze se (exardescet) ogen
        [Zgrzało sie sierce moje we mnie a w myśleniu mojem zażże sie (exardescet) ogień]
    9. (reflexive with się) to get angry at someone [with na (+ accusative) ‘at whom’]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[3], page 583:
        Acz przezpravnye szye zazzemy na thego czlovyeka,... kto nass s tego grzecha vymovy?
        [Acz przezprawnie sie zażżemy na tego człowieka,... kto nas z tego grzecha wymowi?]
    10. (reflexive with się) to get excited about something
      • 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[4], [5], [6], volume XXIII, page 279:
        Mox illa, gl. sc. aquila, dileccione sapiencie inflamata, gl. succensa zazegwszi schya, petiuit a sole, vt quid ea, gl. sapiencia, esset, luce diffinicionis ostenderetur
        [Mox illa, gl. sc. aquila, dileccione sapiencie inflamata, gl. succensa zażegwszy się, petiuit a sole, vt quid ea, gl. sapiencia, esset, luce diffinicionis ostenderetur]
    11. (reflexive with się) The meaning of this term is uncertain.
      • 1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[7], [8], [9], volume XLVII, page 359:
        Zazegl sze exarsit
        [Zażegł sie exarsit]

    Derived terms

    nouns
    • zażżona obiata
    verbs
    • zażec gniew pf

    Further reading