winowaty

Old Polish

Alternative forms

  • winowat

Etymology

    From winować + -aty. First attested in 1399.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /vinɔvatiː/
    • IPA(key): (15th CE) /vinɔvati/

    Adjective

    winowaty

    1. (attested in Masovia, Greater Poland) indebted (owing something to someone), [with accusative ‘what is owed’], [with dative ‘to whom’], [with o (+ accusative) ‘what title of obligation’], [with za (+ accusative) ‘for whom/what’], [with w (+ locative) ‘how much’]
      • 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 59, 3:
        Ku they zapowyedzy mylczal ten wynowathy czlowyek (vir debitorius)
        [Ku tej zapowiedzi milczał ten winowaty człowiek (vir debitorius)]
      • 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 73, 3:
        Mozely ten wynowathy dokazacz, aby on ten dlug zaplaczyl?
        [Możeli ten winowaty dokazać, aby on ten dług zapłacił?]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 70:
        Wynowathly slachczicz (si tenetur miles), ... then sam zaplacz szwego gymyenya
        [Winowatli ślachcic (si tenetur miles), ... ten sam zapłać z swego jimienia]
      • 1920 [1403], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 271, Płońsk:
        Iaco mne Margorzata winowata iescze dwadzescza groszi
        [Jako mnie Margorzata winowata jeszcze dwadzieścia groszy]
      • 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, page 87,2:
        Potem masz y zoną zastawyly to gymyenye y za tho yesczye wynowaczy (invadiaverunt pro pecunia, quam ipsi tenentur)
        [Potem mąż i żona zastawili to jimienie i za to jeszcze winowaci (invadiaverunt pro pecunia, quam ipsi tenentur)]
      • 1959 [1422], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1083, Poznań:
        Jaco mu vynovacy ny grzywny dlugu sukennego sza starą Bor[z]uyewską
        [Jako mu winowaci ni grzywny długu sukiennego za starą Bor[z]ujewską]
      • 1959 [1399], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 406, Poznań:
        Ysz Ramsz ne uinouat w itch (pro tich) trzid[ze]szce zlotich ani w tem postawczu
        [Iż Ramsz nie winowat w tych trzyd[zie]ście złotych, ani w tem postawcu]
    2. (attested in Masovia) obligated
      Synonym: powinien
      • 1950 [1427], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2744, Warsaw:
        Eze mi casal vanceg robicz, niszem winowatha
        [Eże mi kazał więcej robić, niżem winowata]
    3. (attested in Greater Poland, Masovia) guilty; having sinned; accused [with accusative] or [with w (+ locative) ‘of what’]
      • 1888 [1401], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎[1], Greater Poland, page 116:
        Yaco praue Marczin przeprzal o tan chasbø *vinovatheco czloveka
        [Jako prawie Marcin przeprzał o tę chąśbę winowatego człowieka]
      • 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 59, 4:
        Ktho thy pyenądze powynyen dacz po ten ortel: przyszasznyczy-ly, powod-ly, wynowathyly (reus)?
        [Kto ty pieniądze powinien dać po ten ortel: przysiężnicyli, powodli, winowatyli (reus)?]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 26:
        Thymsze obyczayeem chczemi bicz pozew, gdze przes dowynyenya... panova bylibi kmyecze... wynowaczy (culpabiles) a dowynyeny
        [Tymże obyczajem chcemy być pozew, gdzie przez dowinienia... panowa byliby kmiecie... winowaci (culpabiles) a dowinieni]
      • 1937 [1464], Adam Wolff, editor, Mazowieckie zapiski herbowe z XV i XVI wieku‎[2], Masovia, page 49:
        Yszye Andrzey nye gesth prziczina ku smyerczy Pyothrowey... any gesth wynowath thego obwynyenya kszaszego
        [Iże Andrzej nie jest przyczyna ku śmierci Piotrowej... ani jest winowat tego obwinienia księżego]
      • 1882 [End of the 15th century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts‎[3], page 284:
        Ten, czo gy zabyl, nye bandze w them wynowath (non erit reus sanguinis Ex 22, 2)
        [Ten, co ji zabił, nie będzie w tem winowat (non erit reus sanguinis Ex 22, 2)]
    4. (attested in Masovia) due by law

    Derived terms

    adjectives
    • winowat w głowie
    verbs
    • winowato impf

    Descendants

    • Polish: winowaty
    • Silesian: winowaty

    References

    Polish

    Alternative forms

    Etymology

      Inherited from Old Polish winowaty. By surface analysis, winować + -aty. Compare Russian винова́тый (vinovátyj).

      Pronunciation

       
      • IPA(key): /vi.nɔˈva.tɘ/
      • Rhymes: -atɘ
      • Syllabification: wi‧no‧wa‧ty

      Adjective

      winowaty (not comparable, no derived adverb)

      1. (obsolete or dialectal, Chełmno-Dobrzyń, Western Kraków, Lasovia, Sandomier, Kielce, Western Lublin, Lublin, Podhale) synonym of winny (“guilty; obligated”)
        Nie płaci bogaty, ino winowaty. (proverb, Western Kraków, Żarki, Siewierz, Pilica)
        It's not the rich who pays, but the obligated.
        Nie płaci bogaty, ale winowaty. (proverb, Lublin)
        It's not the rich who pays, but the obligated.
        Nie dá bogaty, bo dá winowaty (proverb, Podhale)
        The rich won't give, because it's the obligated who will.
      2. (Kuyavia) synonym of dłużny [with accusative ‘what’ and dative ‘whom’]
        Był mi winowaty ćwiertnię pszenicy i latoś oddał. (Kujawy) ― He owed me ćwiertnia of wheat and this year gave it back.
      3. (Podhale) synonym of powinien

      Declension

      Declension of winowaty (hard)
      singular plural
      masculine animate masculine inanimate feminine neuter virile (= masculine personal) non-virile
      nominative/vocative winowaty winowata winowate winowaci winowate
      genitive winowatego winowatej winowatego winowatych
      dative winowatemu winowatej winowatemu winowatym
      accusative winowatego winowaty winowatą winowate winowatych winowate
      instrumental winowatym winowatą winowatym winowatymi
      locative winowatym winowatej winowatym winowatych

      Further reading

      Silesian

      Etymology

        Inherited from Old Polish winowaty. By surface analysis, wina + -owaty.

        Pronunciation

        • IPA(key): /vi.nɔˈva.tɪ/
        • Audio:(file)
        • Rhymes: -atɪ
        • Syllabification: wi‧no‧wa‧ty

        Adjective

        winowaty

        1. guilty
          Synonym: winiyn

        Declension

        Declension of winowaty
        singular plural
        masculine neuter feminine virile nonvirile
        animate inanimate
        nominative winowaty winowate winowatŏ winowaci winowate
        genitive winowatego winowatyj winowatych
        dative winowatymu winowatyj winowatym
        accusative winowatego winowaty winowate winowatõ winowatych winowate
        instrumental winowatym winowatōm winowatymi
        locative winowatym winowatyj winowatych
        vocative winowaty winowate winowatŏ winowaci winowate

        Derived terms

        Further reading

        • Bogdan Kallus (2020), “winowaty”, in Słownik Gōrnoślōnskij Gŏdki, IV edition, Chorzów: Pro Loquela Silesiana, →ISBN, page 410