koń
Lower Sorbian
Noun
koń m anim
- superseded spelling of kóń
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | koń | konja | konje |
| genitive | konja | konjowu | konjow |
| dative | konjoju | konjoma | konjam |
| accusative | konja | konjowu | konje, konjow |
| instrumental | konjom | konjoma | konjami |
| locative | konju | konjoma | konjach |
Old Polish
Etymology
Inherited from Proto-Slavic *kòňь. First attested in the 14th century.
Pronunciation
Noun
koń m animal (diminutive konik, augmentative koniowy or koński)
- (attested in Greater Poland, Masovia) horse (hoofed mammal, Equus ferus caballus, often used throughout history for riding and draft work)
- 1959 [1386], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 3, Poznań:
- Czso Krziwosandowi vkradzoni kone, tego Sandziwog vzitka ne ma
- [Czso Krzywosądowi ukradziony konie, tego Sędziwoj użytka nie ma]
- 1440, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Klasztornej oo. Paulinów na Jasnej Górze pod sygn. II 25 z r. 1444, page 89r:
- Equirea uel equaria uel equaricia sunt greges equuorum proprie stado cony
- [Equirea uel equaria uel equaricia sunt greges equuorum proprie stado koni]
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 4r:
- Adaquare wesseren id est ad aquam ducere konye napogycz
- [Adaquare wesseren id est ad aquam ducere konie napoić]
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 10v:
- Antela est cingulus vel quod ante pectus equi tenditur eyn vorbog an eynem sattel pothpaszny pasz v konyą vel pothpyerszny pasz
- [Antela est cingulus vel quod ante pectus equi tenditur eyn vorbog an eynem sattel podpaszny pas u konia vel podpierśny pas]
- The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
Derived terms
- trzepać konie impf
Related terms
Descendants
References
- Boryś, Wiesław (2005), “koń”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Sławski, Franciszek (1958-1965), “koń”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
- Mańczak, Witold (2017), “koń”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000), “koń”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “koń”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “koń”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Polish
Alternative forms
- kłyń (Southern Greater Poland)
- kuń (Far Masovian, Przasnysz, Western Kraków, Pisarzowice, Eastern Kraków, Skalbmierz, Lasovia, Pysznica)
- kóń (Lasovia, Tarnobrzeg County, Nisko County)
Etymology
Inherited from Old Polish koń.
Pronunciation
- IPA(key): /ˈkɔɲ/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈkɔɲ/, /ˈkoɲ/
- (Greater Poland):
- (Kuyavia) IPA(key): [ˈkɔɲ]
- (Masovia):
- (Near Masovian) IPA(key): [ˈkɔɲ]
Audio 1: (file) Audio 2: (file) Audio 3: (file) - Rhymes: -ɔɲ
- Syllabification: koń
- Homophone: Koń
Noun
koń m animal (diminutive konik or (dialectal) koniaszek or (dialectal) koniszek or (dialectal) koniś or (dialectal) koniuś or (dialectal) konyszek, augmentative konisko or (dialectal) koniowina or (dialectal) końsko or (dialectal) kóniosko, related adjective koński)
- horse (hoofed mammal, Equus ferus caballus, often used throughout history for riding and draft work)
- 1745-1746, Benedykt Joachim Chmielowski, Nowe Ateny[4], page 475:
- KOŃ jaki jest, każdy widzi.
- HORSE as it is everyone can see/everyone can see what it is.
- (chess) knight (chess piece, often in the shape of a horse's head, that is moved two squares in one direction and one at right angles to that direction in a single move, leaping over any intervening pieces)
- Synonym: skoczek
- (gymnastics) horse (piece of equipment with a body on two or four legs, approximately four feet high, sometimes (pommel horse) with two handles on top)
- ticket salesperson
- horse (children's toy resembling a horse)
- (in the plural) horse-drawn carriage
- (archaic, collective) horserider and horse
- (obsolete, education, Warsaw, school slang) F (bad or failing grade)
- Synonym: jedynka
- (obsolete) lazy person
- Synonym: leniwiec
- (obsolete) type of siege engine similar to a battering ram
- (Middle Polish) type of torture device
Declension
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | koń | konie |
| genitive | konia | koni |
| dative | koniowi | koniom |
| accusative | konia | konie |
| instrumental | koniem | końmi |
| locative | koniu | koniach |
| vocative | koniu | konie |
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | — | — |
| genitive | — | — |
| dative | — | — |
| accusative | — | — |
| instrumental | — | koniami1,2,3, koniumi4, kóniami5 |
| locative | — | — |
| vocative | — | — |
1Central Greater Poland (Ostrów Wielkopolski, Ołobok).
2Masuria.
3Western Kraków (Siedlec Duży).
4Central Greater Poland (Mielżyn).
5Eastern Greater Poland (Szołajdy).
- The Kuyavia dialect (Lubraniec, Redecz Krukowy) and Near Masovian dialect (Jagodne) have shown a masculine inanimate form (e.g. siadaj na mój koń).
Derived terms
- co koń wyskoczy
- czarny koń
- dzień konia
- konia z rzędem
- konitrut
- koń angielski
- koń arabski
- koń huculski
- koń mechaniczny
- koń pod wierzch
- koń siodłowy
- koń śląski
- koń trojański
- rozstawne konie
- stary koń
- koń by się uśmiał
- można konie kraść
- poszły konie po betonie
- baba z wozu, koniom lżej
- darowanemu koniowi nie patrzy się w zęby
- jeśli spaść, to z wysokiego konia
- konia kują, a żaba nogę podstawia
- koń jaki jest, każdy widzi
- koń ma cztery nogi i też się potknie
- koń ma duży łeb, niech się martwi
- królestwo za konia
- Łaska pańska na pstrym koniu jeździ
- pańskie oko konia tuczy
- kopać się z koniem impf
- postawić na dobrego konia pf, stawiać na dobrego konia impf
- postawić na złego konia pf, stawiać na złego konia impf
- postawić wóz przed koniem pf, stawiać wóz przed koniem impf
- zjeść konia z kopytami pf
- znać się jak łyse konie impf
- zrobić w konia pf, robić w konia impf
- zwalić konia pf, walić konia impf
See also
| Chess pieces in Polish · bierki szachowe (layout · text) | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| król | hetman, królowa, królówka, dama | wieża | goniec, laufer, giermek | skoczek, koń, konik | pion, pionek |
Trivia
According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), koń is one of the most used words in Polish, appearing 15 times in scientific texts, 11 times in news, 3 times in essays, 28 times in fiction, and 25 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 82 times, making it the 781st most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
References
Further reading
- Modern Standard Polish:
- “koń”, in Wielki słownik języka polskiego[5] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “konie”, in Wielki słownik języka polskiego[6] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “koń”, in Polish dictionaries at PWN[7] (in Polish)
- koń in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
- Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “koń”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish][8], 4. online edition, Warszawa
- Middle Polish:
- Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “koń”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “KOŃ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 27.03.2023
- Historic dictionaries:
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “koń”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861), “koń”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “koń”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 2, Warsaw, page 460
- Dialectal dictionaries:
- Jan Karłowicz (1901), “koń”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 2: F do K, Kraków: Akademia Umiejętności, page 421
- Lower Sorbian lemmas
- Lower Sorbian nouns
- Lower Sorbian masculine nouns
- Lower Sorbian animate nouns
- Lower Sorbian superseded forms
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish nouns
- Old Polish masculine nouns
- Old Polish animal nouns
- Greater Poland Old Polish
- Masovia Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- Old Polish terms with uncertain meaning
- Kuyavia Old Polish
- zlw-opl:Horses
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish 1-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Middle Polish
- Kuyavian Polish
- Near Masovian Polish
- Polish terms with audio pronunciation
- Rhymes:Polish/ɔɲ
- Rhymes:Polish/ɔɲ/1 syllable
- Polish terms with homophones
- Polish lemmas
- Polish nouns
- Polish masculine nouns
- Polish animal nouns
- Polish terms with quotations
- pl:Chess
- pl:Gymnastics
- Polish terms with archaic senses
- Polish collective nouns
- Polish terms with obsolete senses
- pl:Education
- Warsaw Polish
- Urban Polish
- Polish school slang
- Polish soft masculine animal nouns
- pl:Horses
- pl:Occupations
- pl:People
- pl:Sports equipment
- pl:Torture
- pl:Toys
- pl:Vehicles
- pl:Weapons