już

See also: juz, juž, and juz'

Old Polish

Alternative forms

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *(j)uže. First attested in the 14th century.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /ju(ː)ʃ/
    • IPA(key): (15th CE) /juʃ/

    Particle

    już

    1. (attested in Lesser Poland, Masovia, Greater Poland) emphasizes a quick ending, reaching the end of an action; already
      • 1861 [1398], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi‎[1], volume III, Biblioteka Warszawska, page 34:
        Pirwey nisli posli hy ius copczi począti snamonowacz za nimi
        [Pirwej niźli poszli i już kopcy poczęty znamionować za nimi]
      • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎transliteration, transcription, Krakow, page 172a:
        Alle szø ga... bogø, yszeszmy iusz ten tho dar fszythczy straczyly, a tho vygøfszy dzatky mlode
        [Ale się ja... boję, iżesmy już ten to dar wszytcy stracili, a to wyjąwszy dziatki młode]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 36, 26, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Mlod iesm [był], a iusz isem se sstarzal
        [Młod jeśm [był], a już iżem się zstarzał]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 76, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Rzecl iesm: Iusze vchwaczil iesm to
        [Rzekł jeśm: Juże uchwacił jeśm to]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, number Ath 25, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Wszytko yvsz przepowedzano gest, aby troycza w gednoczy a gednocz we troyczy czczona bila
        [Wszytko juz przepowiedziano jest, aby trojca w jednoci a jednoć we wtrojci czciona była]
      • 1920 [1411], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 1666, Płońsk:
        O ktore rzeczi Hanka na Szczepana szalowala, temu iusz rok minøl
        [O ktore rzeczy Hanka na Szczepana żałowała, temu już rok minął]
      • 1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 289, Warsaw:
        Iste testis yusch szan bil viroczil, ale palczow nye poloszil, nisch gy on wsperl
        [Iste testis już się był wyrocił, ale palcow nie położył, niż ji on wsperł]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 49:
        Vstawyamy, ysz gdyby kthore sczepi... yvsze przyąthe vykopany, aczby tesz byly wlosthne tegosz vykopacza, polowiczą tych tho sczepow osthawycz na zemy... kaszdy wynowath bącz
        [Ustawiamy, iż gdyby ktore szczepy... juże przyjęte wykopany, aczby też były włostne tegoż wykopacza, połowicę tych to szczepow ostawić na ziemi... każdy winowat bądź]
      • 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[2], volume V, page 256:
        Sciebat iam tempus pariendi appropinquasse, ysz yvsch byl sze czas przyblyzyl
        [Sciebat iam tempus pariendi appropinquasse, iż już był sie czas przybliżył]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 18, 12:
        Kdicz yesm syø yusz starzala a pan moy yuz kmyeczyem, na roskosz syø dam?
        [Kdycieśm się już zstarzała a pan moj już kmieciem, na rozkosz się dam?]
      • 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 2, 22:
        Iawno marna gest vczinyona twa nadzeia, a ialmuszni twe ivsz syø vkazali
        [Jawno marna jest uczyniona twa nadzieja, a jałmużny twe już się ukazali]
      • 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 5, 23:
        A gdisz ivsz bilasta odeszla, pocznye macz gego plakacz
        [A gdyż już bylista odeszła, pocznie mać jego płakać]
      • 1930 [c. 1455], “Is”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 48, 16:
        Od tego czasy pyrwey nysz gest bilo, tv gesm bil, a ivsz pan bog moy posial myø
        [Od tego czasy pirwej niż jego było, tu jeśm był, a już pan Bog moj posiał mię]
      • 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 126:
        Pytham prawa: yuszly ukazal on tho, yako yesth prawo ukazacz o dzyedzyczthwo, czyly nye
        [Pytam prawa: jużli ukazał on to, jako jest prawo ukazać o dziecictwo, czyli nie]
      • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎[3], Lesser Poland, page 24:
        Kto syą vkorzy, yvsz gest rozgrzeszon
        [Kto sie ukorzy, już jest rozgrzeszon]
      • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎[4], Lesser Poland, page 27:
        Plath... yvsz byl zagynąl
        [Płat... już był zaginął]
      • 1950 [1461], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1113, Warsaw:
        Jako Olecschy, syn moy yvssz vmarly, wzanl... trzy konye
        [Jako Oleszy, syn moj już umarły, wziął... trzy konie]
      • 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎[5], Mierzeniec, Płock, line 318:
        Darmo poszyvasz lvbyeszczka, yusz czy sgothowana deszczką
        [Darmo pożywasz lubieszczka, już ci zgotowana deszczką]
      • 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎[6], Mierzeniec, Płock, line 364:
        Ivszem czy naostrzyla kosza
        [Jużem ci naostrzyła kosza]
      • 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116‎transliteration, transcription, Warsaw, page 298:
        Ivsz szyekyera v korzenya drzewa polozona yest
        [Już siekiera u korzenia drzewa położona jest]
      • 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116‎transliteration, transcription, Warsaw, page 305:
        Chtory vyerzy ven, nye yest sądzon, alye chto nye vyerzy, ivsz osądzon yest
        [Chtory wierzy weń, nie jest sądzon, ale chto nie wierzy, już osądzon jest]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[7], page 10:
        Takosch ten vyelyebny plod, nyzly szyą porodzyl, yvsch byl oblyany czyelestnym darem [i przez] dvcha szvyąthego vzyal po[m]mnozenye
        [Takoż ten wielebny płod niżli się porodził, już był oblany cielestnym darem [i przez] Ducha Świętego wziął pom[m]nożenie]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[8], page 110:
        Krzyk vyelky pobudzyl wschytek dvor, yakoby krol *yąsz vmarl
        [Krzy wielki pobudził wszytek dwor, jakoby krol już umarł]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[9], page 240:
        Tegodla to veselye moye yvz szye popelnylo
        [Tegodla to wiesiele moje już się popełniło]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[10], page 242:
        A thesch tamo myeny, yze yvz Phylypp byl vmarl, kyedy począl Gagyvs krolovacz
        [A też tamo mieni, iże już Filip był umarł, kiedy począł Gajus krolować]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[11], page 21A:
        Proszą czye, nye dzywy my, boczyem yvze moye drzvy zamknąl
        [Proszę cię, nie dziwi my, bociem juże moje drzwi zamknął]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[12], page 386:
        A yako yvze wschytko stravyl, począł nyedostatky czyrpyecz
        [A jako juże wszytko strawił, począł niedostatki cirpieć]
    2. (attested in Lesser Poland, Masovia, Silesia, Greater Poland) emphasizes the imminent occurrence or existence of an action; already; anymore
      • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎transliteration, transcription, Krakow, page 2a:
        Veszelcze szø vy tegodla, isczy on iusze k vam gydze
        [Wiesielcie się wy tegodla, iżci on juże k wam jidzie]
      • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎transliteration, transcription, Krakow, page 184a:
        Iusz, dze, thy czasz masz, abi szø thy ku swemu domu szaszø nafrocyl
        [Już, dzie, ty czas masz, aby się ty ku swemu domu zasię nawrocił]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 108, 31, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Slawa oczczv y synowi, y swøtemy dvchw, yakosz bylo na poczantkv, yusz, y zawszdy
        [Sława oćcu i synowi, i swiętemu duchu, jakoż było na początku, i już i zawżdy]
      • 1937 [Second half of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy‎[13], number C, Warsaw:
        Jusz nam czasz... grzechow szy[ę] kayaczy
        [Już nam czas... grzechow się kajaci]
      • 1937 [End of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy‎[14], number D, Częstochowa:
        Jusz nam czasz... grzechow szy[ę] kayaczy
        [Już nam czas... grzechow się kajaci]
      • 1937 [End of the 15th century–beginning of the 16th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy‎[15], number E, Cieszyn:
        Jusz nam czasz... grzechow szy[ę] kayaczy
        [Już nam czas... grzechow się kajaci]
      • 1950 [c. 1425], Jan Janów, editor, Najstarsze szczątki ewangeliarza polskiego, Krakow, page 42:
        Ostan s namy, bocz yws pozdne
        [Ostań z nami, boć już pozdnie]
      • 1861 [1426-1427], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi‎[16], volume III, Biblioteka Warszawska, page 32:
        Pan Barthos Poneczsky tych ludzi... any... v kloda wzadzal, any trupa k nym do klody przilozyl, ale przyal, any jusch w klodze szedzely i trup pole gych bil
        [Pan Bartosz Poniecski tych ludzi... ani... u kłoda wsadzał, ani trupa k nim do kłody przyłożył, ale przyjął, a oni już w kłodzie siedzieli i trup pole jich był]
      • 1874-1891 [c. 1440], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[17], [18], [19], volume XXV, page 220:
        A my czø yvsz thw vydzymy y przetho k thobye crzyczymy: Nye løcz nasz grzesznych oth szyebye
        [A my cię już tu widzimy i przeto k tobie krzyczymy: Nie łęcz nas grzesznych ot siebie]
      • 1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,‎[20], page 319:
        Swøty Blaszey przywital ge a rzkøcz gym: Dobrzescye prziszly, synowye mily, yvsz wydzø, ysz mye bog nye zapomnyaal
        [Święty Błażej, przywitał je a rzkąc jim: Dobrzeście przyszli, synowie mili, już widzę, iż mie Bog nie zapomniał]
      • 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[21], [22], [23], volume XXII, page 242:
        Gdi yusze czlowek wiproszni syą oth grzechow, a yusze nye ma w schobye *rostraszenya any swarow
        [Gdy juże człowiek wyproźni się ot grzechow a juże nie ma w sobie roztarżenia ani swarow]
      • 1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 366:
        Mozely yuze ona tho dawanye uczwyrdzycz po yego smyerczy?
        [Możeli juże ona to dawanie ućwirdzić po jego śmierci?]
      • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎[24], Lesser Poland, page 8:
        Paknyaly z yączstwa vczekną, tegdy yvsz od yączstwa badą wyzwoleny
        [Paknięli z jęcstwa uciekną, tegdy już od jęcstwa będą wyzwoleni]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[25], Krakow, Brodnia, page 64b:
        Hymnus: Ivsz dzyen nam sye vkazuye, szloncze wypuscza na nasz promyenye
        [Hymnus: już dzień nam sie ukazuje, słońce wypuszcza na nas promienie]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎scan transliteration, transcription, number 118 arg. 3, Greater Poland:
        Czlowek przes nowy zakon pokrzepyony, yusz wyernego byczya proszy
        [Człowiek przez nowy zakon pokrzepiony, już wiernego bycia prosi]
      • c. 1463, Dawid z Mirzyńca, Skarga umierającego‎[26], Płock, line 8:
        Yvsz stakam, yvsz my vmrzeczy, dvszą nye vye, gdze szya dzeczy
        [Już stękam, już mi umrzeci, dusza nie wie, gdzie się dzieci]
      • 1949, “Skarga umierającego. Woronczak Jerzy, Skarga umierającego. Ze studiów nad rękopisem nr 2 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu”, in Bolesław Erzepki, editor, Sobótk, page 12:
        Czom mal w scryny y w komorza..., thocz my yvsza opvscicy
        [Czsom mal w skryni i w komorza..., toć my juże opuści]
      • 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116‎transliteration, transcription, Warsaw, page 306:
        Yaly ryb vyelkoszcz obfytha... I rzekl do Symvna Ihus: […] Stad yvsze lyvdzye bądzyesz gymvyaczy
        [Jęli ryb wielkość obfitą... I rzekł do Symuna Ihus: […] Stad uże ludzie będziesz jimujaci]
      • 1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 137:
        Zly tho czynek kosthyrze schyadl, gdy po uschi do pyekla wpadl, nye pomogą mu y drygy, yusz tham w pyekle zmolą pygye
        [Zły to cynek kostyrze siadł, gdy po uszy do piekła wpadł, nie pomogą mu i dryj[e], już tam w piekle smołę pije]
      • 1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 140:
        Thak dawno roszlewągya krew luczką marno, alecz dzyschą wyanczey pewno,... grzeschą yusz ludze barzo
        [Tak dawno rozlewają krew ludzką marno, aleć dzisia więcej pewno,... grzeszą już ludzie barzo]
      • 1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 12:
        Jusz syą angely vyeszyelą, na nyebye szlothko spyevayą
        [Już się anjeły wiesielą, na niebie słodko śpiewają]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[27], page 135:
        O myly synkv, a kakoby y yvsz mogl crzeszycz?
        [O miły synku, a kakoby i już mogł krzesić?]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 94:
        Ten isti isczyecz yusch, gdi trzy lyatha mynąn, otpadnye ot swego prawa
        [Ten isty iściec już, gdy trzy lata miną, otpadnie ot swego prawa]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 18, 18:
        Bo yuze poydzeczye w lud wyelyky a przesylni
        [Bo juże pojdziecie w lud wieliki a przesilny]
      • 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI‎[28], Krakow, page 707:
        A gdyz tho wszythko yuz spelnyą y vczynyą, tedy..., taky ma byczi przyąth
        [A gdyż to wszytko już spełnią i uczynią, tedy..., taki ma być przyjęt]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 73, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Znamon naszich ne widzeli iesmi. Iusz ne iest prorok
        [Znamion naszych nie widzieli jesmy, już nie jest prorok]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 32, 28:
        Nygdi yuze slugø nye bødzesz Iacob, alye Israhel twe gymyø bødze
        [Nigdy juże słuć nie będziesz Jacob, ale Israel twe jimię będzie]
      • 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 24:
        Pyrzyey mowyl krothky czasz albo dlugy, a yvsze nye chcze mowycz
        [Pirzej mowił krotki czas albo długi, a juże nie chce mowić]
      • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎[29], Lesser Poland, page 24:
        Aczby yvsz takym lvdzem klątym roz[roz]grzeszenya nye chczano dacz, a to tako, yszby to bilo yawno
        [Aczby już takim ludziem klętym rozgrzeszenia nie chciano dać, a to tako, iżby to było jawno]
      • 1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 15:
        Kyedy tho oblycze wydzą, nye pamyątham yusz na nądzą
        [Kiedy to oblicze widzę, nie pamiętam już na nędzę]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[30], page 35:
        Myslylem yvsch nygdy czyelestną nyeczystotą czyala nye pokalyacz
        [Myśliłem już nigdy cielestną nieczystotą ciała nie pokalać]
    3. (attested in Masovia, Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) emphasizes an order; already; so
      • 1937 [Second half of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy‎[31], number C, Warsaw:
        *Poprzosmych yusz boga sza krola polskiego
        [Poprośmyż już Boga za krola polskiego]
      • 2010 [XV in.], Jan Łoś, editor, Dwa teksty staropolskie, Pułtusk, Płock:
        Ywsz Marzya wszneszy my crisz wyszpr
        Już Marzyja wzniesi mi kr[z]yż wyspr[z]
      • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 9, 19:
        A przetoosz posluchay, yusz nynye poszly a zgromadz dobidczyøta *swøø
        [A przetoż posłuchaj, już ninie poszły a zgromadź dobytczęta swą]
      • 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 3, 3:
        Sprawyedlywi gesz, panye... A ivsz, panye boze moy, rospomyen syø na myø, a nye mscy syø nad mimy grzech!
        [Sprawiedliwy jes, Panie... A już, Panie Boże moj, rozpomien sie na mię, a nie mści się nad mimy grzech1]
      • 1927 [c. 1455], Kazimierz Dobrowolski, editor, Przyczynki do dziejów średniowiecznej kultury polskiej z rękopisu szczyrzyckiego, Szczyrzyc, page 324:
        Mnye dzeya vrzeszyen: iusz naszyenye szvoye kaszdi szey
        [Mnie dzieja wrzesień: już nasiebie swoje każdy siej]
      • 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎[32], Mierzeniec, Płock, line 88:
        Jusz odethchny, nyeborakv, mow sze mnv, vbogy zakv, nye boy szya dzysz moyey scoly, nye dam czy czyszcz epistoly
        [Już odetchni, nieboraku, mow ze mną, ubogi żaku, nie boj się dziś mojej szkoły, nie dam ci czyść epistoły]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[33], Krakow, Brodnia, page 62b:
        W czyszthosczy szwe czyalo do czaszu malzenyskyego zachowala... Jusz wy wszythky szwyeczkye panny byersczye przyklad szwyathey Anny
        [W czystości swe ciało do czasu małżeńskiego zachowała... Już wy wszytki świeckie panni bierzcie przykład świątej Anny]
      • End of the 15th century, Ladislas of Gielniów, De nativitate Domini - Pieśń o narodzeniu Pańskim, Gielniów, line 85:
        Yvsze wszysthczy szyą radvyczye..., bo szyą nam pan bog narodzyl
        [Juże wszystcy się radujcie..., bo sie nam Pan Bog narodził]
      • 1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 13:
        Wyeszyel szyą, mathuchno moya, yusze pocz sze mna do raya
        [Wiesiel się, matuchno moja, juże pocz się mną do raja]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[34], page 257:
        Ovasz vzdrovyon a yvsch nye zgrzeschay vyeczey, aby szye potem nye przygodzylo gorzey
        [Owaś uzdrowion a już nie zgrzeszaj więcej, aby sie potem nie przygodziło gorzej]
    4. (attested in Masovia, Lesser Poland) emphasizes reaching a certain quantitative level; already; as much as, as many as
      • 1950 [1427], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 217, Warsaw:
        Jakom ya Margorzathą vrzandzyl v syebye jusze polthora lyath[a]
        [Jakom ja Margorzatę urządził u siebie juże połtora lat[a]]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 27, 36:
        S prawem gest rzeczono gego gymyø Iakob, bocz my to yusz drugi ras vczynyl
        [Z prawem jest rzeczono jego jimię Jakob, boć my to już drugi raz uczynił]
      • 1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 208:
        Hannusz kvpyl rolą v Methwochowey y zadal... gey yvsze dwe grzywnye
        [Hannus kupił rolę u Metwoczowej i zadał... jej juże dwie grzywnie]
      • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎[35], Lesser Poland, page 26:
        Franczek gey spytal, kako dawno schla za masz, ktora odpowiedzala: Yvsz cztyrzy lata
        [Franciek jej spytał, kako dawno szła za mąż, ktora odpowiedziała już cztyrzy lata]
      • c. 1463, Dawid z Mirzyńca, Skarga umierającego‎[36], Płock, line 73:
        Tam szam oczy moye glvndzv, tocz yusz trzy szle dvchy vydzv
        [Tam sam oczy moje glądzą, toć już trzy złe duchy widzą]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[37], page 50:
        Owa nynye Elzbyeta... tesch począla syna..., a temv yvsch yest szosty myeszyącz
        [Owa ninie Elżbieta... też poczęła syna..., a temu już jest szosty miesiąc]

    Conjunction

    już

    1. (repeated, hapax legomenon) used disjuntively; or... or
      • 1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 138:
        Yusz glodem, yusz czasthym morem, yusz drapyeszthwem, yusz udrączenym, ... nye karz, boze!
        [Już głodem, już częstym morem, już drapiestwem, już udręczenim, ... nie karz, Boże!]

    Derived terms

    particles

    Descendants

    • Polish: już
    • Silesian: już

    References

    • Boryś, Wiesław (2005), “już”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
    • Mańczak, Witold (2017), “już”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
    • Bańkowski, Andrzej (2000), “już”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
    • Sławski, Franciszek (1958-1965), “już”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
    • S. Urbańczyk, editor (1961), “już, juże”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 3, Wrocław, Kraków, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 207
    • Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “już, juże”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
    • Wanda Decyk-Zięba; Krystyna Długosz-Kurczabowa; Stanisław Dubisz; Zygmunt Gałecki; Justyna Garczyńska; Halina Karaś; Alina Kępińska; Anna Pasoń; Izabela Stąpor; Barbara Taras; Izabela Winiarska-Górska (2008), “już, juże”, in Wanda Decyk-Zięba, Stanisław Dubisz, editors, Glosariusz staropolski - dydaktyczny słownik etymologiczny [Old Polish Glossary - Didactic Etymological Dictionary] (in Polish), Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, →ISBN, page 61

    Polish

    Etymology

      Inherited from Old Polish już.

      Pronunciation

       
      • IPA(key): /ˈjuʂ/
      • Audio 1:(file)
      • Audio 2:(file)
      • Audio 3:(file)
      • Audio 4:(file)
      • Rhymes: -uʂ
      • Syllabification: już
      • Homophones: jurz, jusz

      Adverb

      już (not comparable)

      1. (used with a imperfective verb in the past tense) already; almost (close to happening)

      Particle

      już

      1. already; anymore (now despite being thought it would be later)
        Antonym: dopiero
        On już śpi. ― He's already asleep.
      2. already; anymore (already continuing and to continue for some time)
        Seans trwa już godzinę. ― The viewing has lasted an hour already.
      3. already; anymore (earlier than expected)
        Antonym: jeszcze
        Już nie wiem, co powinnam robić. ― I don't know what I should do anymore.
      4. often with the imperative; used to suggest an action is a good idea and best performed now; now; anymore
      5. already (to such a degree that nothing can be done to change it)
      6. already; enough (meeting expectations)
        Tyle już mi wystarczy. ― That much will be enough already.

      Derived terms

      particles
      interjections

      Synonyms

      Regional synonyms of już (“already”)
      view map; edit data
      Dialect groupDialectLocationWords
      Standardjuż
      Middle Polishjuż, juże
      Greater PolandCentral Greater PolandKalisz Voivodeshipju
      Chełmno-Dobrzyńju
      KociewieMalborkuż
      KuyaviaKuyaviaju
      MasoviaFar MasovianPrzasnyszju, jus
      Near MasovianJagodnejuze
      Międzyrzec Podlaskijuze, ju
      PodlachiaBielsk Countyju
      Tykocinjuze, ju
      SuwałkiAugustówjuże, juze
      Sobolewojużej
      Żarnowo Pierwszejuże, juze
      Łowiczju
      Kalenicejust
      Lisiewicejust
      Lesser PolandEastern KrakówBochniajust
      Gdówjust
      Eastern LublinBiskupicejuże
      Biłgoraj Countyju
      Chojno Nowe Pierwszejuże
      Suche Lipiejuże
      Kielceju
      Lasoviajuz
      Nisko Countyjust
      Stalowa Wolaju
      Tarnobrzeg Countyjust
      Masovian BorderlandPrzysuchaju
      PrzemyślSan riverjuże
      Western Krakówju
      Western Lublinuż
      Lublinjust
      Ponikwodajuze
      BorderlandsSouthern BorderlandsDrohobychjuż, ju
      GoralPodhaleSkawajust
      Żarnówkajust
      Zagórzejuz
      This table shows various regional forms in the Polish language.

      Further reading

      • “już I”, in Wielki słownik języka polskiego‎[38] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
      • “już II”, in Wielki słownik języka polskiego‎[39] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
      • “już”, in Polish dictionaries at PWN‎[40] (in Polish)
      • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “już”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
      • “JUŻ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 14.01.2008
      • Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “już”, in Słownik języka polskiego
      • Aleksander Zdanowicz (1861), “już”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
      • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “już”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 2, Warsaw, page 190
      • Jan Karłowicz (1901), “już”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 2: F do K, Kraków: Akademia Umiejętności, page 274