iziruite

Murui Huitoto

Etymology

Equivalent to izide (“admire”) +‎ -ruite. Cognates include Minica Huitoto iziruite and Nüpode Huitoto itiruitde.

Pronunciation

  • IPA(key): [ˈiθiɾui̯tɛ]
  • Hyphenation: i‧zi‧rui‧te

Verb

iziruite

  1. (transitive) to love
    • 2008 [1978], Huitoto Murui Bible, 2nd edition, Lucas 1:1-4, page 102:
      Teófilo, cue isiruiga nabai. ¿Nɨgacɨno?
      Theophilus, my beloved friend. What's the news?

Conjugation

Conjugation of iziruite
Nonfuture indicative Future indicative
affirmative negative affirmative negative
m f m f m f m f
1st sg iziruitɨkue iziruiñedɨkue 1st sg iziruitɨkue iziruiñeitɨkue
2nd sg iziruito iziruiñedo 2nd sg iziruito iziruiñeito
3rd sg anim1) iziruitɨmɨe iziruitɨñaiño iziruiñedɨmɨe iziruiñedɨñaiño 3rd sg anim1) iziruitɨmɨe iziruitɨñaiño iziruiñeitɨmɨe iziruiñeitɨñaiño
1st du iziruitɨkoko iziruitɨkaɨñaɨ iziruiñedɨkoko iziruiñedɨkaɨñaɨ 1st du iziruitɨkoko iziruitɨkaɨñaɨ iziruiñeitɨkoko iziruiñeitɨkaɨñaɨ
2nd du iziruitomɨko iziruitomɨñoɨ iziruiñedomɨko iziruiñedomɨñoɨ 2nd du iziruitomɨko iziruitomɨñoɨ iziruiñeitomɨko iziruiñeitomɨñoɨ
3rd du anim1) iziruitaɨmaiaɨ iziruitaɨñuaɨ iziruiñedaɨmaiaɨ iziruiñedaɨñuaɨ 3rd du anim1) iziruitaɨmaiaɨ iziruitaɨñuaɨ iziruiñeitaɨmaiaɨ iziruiñeitaɨñuaɨ
1st pl iziruitɨkaɨ iziruiñedɨkaɨ 1st pl iziruitɨkaɨ iziruiñeitɨkaɨ
2nd pl iziruitomoɨ iziruiñedomoɨ 2nd pl iziruitomoɨ iziruiñeitomoɨ
3rd pl anim1) iziruitɨmakɨ iziruiñedɨmakɨ 3rd pl anim1) iziruitɨmakɨ iziruiñeitɨmakɨ
3rd neut iziruite iziruiñede 3rd neut iziruite iziruiñeite
Imperative Apprehensive Passive Negative passive Overlap
simple immediate prohibitive nonfuture future nonfuture future
izirui!
iziruiño!
iziruiñokai! iziruiñeno! iziruiza! iziruiga iziruiyɨ iziruiñega iziruiñeyɨ iziruikana
Conditional Agentive nominal
real hypothetical immediate negative m f
iziruia iziruina iziruikaina iziruiñenia iziruiraɨma iziruiraɨño
Affirmative nominal 2) Negative nominal
nonfuture I nonfuture II nonfuture III nonfuture IV future nonfuture future
absolutive iziruia iziruiya iziruija iziruina iziruiye iziruiñena iziruiñeye
Show case inflection of nominals
nominative iziruiadɨ iziruiyadɨ iziruijadɨ iziruinadɨ iziruiyedɨ iziruiñenadɨ iziruiñeyedɨ
accusative iziruiana iziruiyana iziruijana iziruinana iziruiyena iziruiñenana iziruiñeyena
locative iziruiamo iziruiyamo iziruijamo iziruinamo iziruiyemo iziruiñenamo iziruiñeyemo
ablative iziruiamona iziruiyamona iziruijamona iziruinamona iziruiyemona iziruiñenamona iziruiñeyemona
instrumental iziruiado iziruiyado iziruijado iziruinado iziruiyedo iziruiñenado iziruiñeyedo
causal iziruiari iziruiyari iziruijari iziruinari iziruiyeri iziruiñenari iziruiñeyeri
privative iziruianino iziruiyanino iziruijanino iziruinanino iziruiyenino iziruiñenanino iziruiñeyenino
sequential iziruianona iziruiyanona iziruijanona iziruinanona iziruiyenona iziruiñenanona iziruiñeyenona

1) The animate 3rd person inflections are only used when the animacy of the subject needs to be emphasised. Otherwise, the neutral 3rd singular is used.
2) Not all types of nonfuture nominalisers may be attestable depending on the verb.
*) Same-time forms may be formed from any indicative form by adding the ending -mo directly to the inflected form.
**) The evidentiality markers -dɨ, -za and -ta may be added to any indicative form.

References

  • Shirley Burtch (1983), “isiruìte”, in Diccionario Huitoto Murui (Tomo I) (Linguistica Peruana No. 20)‎[1] (in Spanish), Yarinacocha, Peru: Instituto Lingüístico de Verano, page 115
  • Katarzyna Izabela Wojtylak (2017), A grammar of Murui (Bue): a Witotoan language of Northwest Amazonia.‎[2], Townsville: James Cook University press (PhD thesis), page 155