powstać

Old Polish

Etymology

    From po- + wstać. First attested in the first half of the 15th century.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /pɔfstat͡ɕʲ/
    • IPA(key): (15th CE) /pɔfstat͡ɕʲ/

    Verb

    powstać pf (imperfective powstajać or powstawać)

    1. (attested in Greater Poland) to stand up, to rise, to get up
      • 1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 19, 32:
        Przecziwko szadim glowam powstany (consurge) a poczczi twarz starego
        [Przeciwko szadym głowam powstani (consurge) a poczci twarz starego]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 49r:
        Exurgere auff stan powstacz
        [Exurgere auff stan powstać]
    2. to step up (to step onto something)
    3. (attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to rise up, to free oneself [with od (+ genitive) ‘from what’]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[2], Krakow, Brodnia, page 41b:
        Yze ktorzi naswiøtszey dzewici Mariey gey szwiante poczøcze czinyemy, gey pomoczø od naszich zlich zlosczi powstalibiszmy (resurgamus)
        [Iże ktorzy Naświętszej Dziewicy Maryjej jej święte poczęcie czciemy, jej pomocą od naszych złych złości powstalibysmy (resurgamus)]
      • 1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 14:
        Jesus szwoyą mathką wskrzeszyl rzekącz: Powsthany, namyleyszą!
        [Jesus swoją matkę wskrzesił rzekąć: Powstani, namilejsza!]
    4. (attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to rise up, to rebel
      • 1930 [c. 1455], “I Mach”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 2, 1:
        W tich dnyoch powstal (surrexit) Mathatias
        [W tych dnioch powstał (surrexit) Matatias]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[3], Krakow, Brodnia, page 67b:
        Pokuszy grzechow moych powsthaly naprzeczy[w]ko mnye
        [Pokusy grzechow moich powstały naprzeci[w]ko mnie]
    5. to arise (to come into being)
    6. to arise (to result from)

    Derived terms

    verbs
    • powstać od umarłych pf

    Descendants

    • Polish: powstać
    • Silesian: powstać

    References

    Polish

    Etymology

      Inherited from Old Polish powstać. By surface analysis, po- + wstać. Compare Kashubian pòwstac.

      Pronunciation

       
      • IPA(key): /ˈpɔ.fstat͡ɕ/
      • Audio:(file)
      • Rhymes: -ɔfstat͡ɕ
      • Syllabification: po‧wstać

      Verb

      powstać pf (imperfective powstawać)

      1. (intransitive) to arise, to develop, to come into being, to come about
        1. (intransitive, Eastern Kraków, Targowisko, Podhale, Odrowąż) synonym of stać się (“to happen”)
      2. (intransitive, literary or Near Masovian, Czersk land, Far Masovian, Przasnysz, Eastern Kraków, Gdów, Bochnia, Biecz, Ropczyce-Sędziszów County) to rise, to stand
        Synonym: wstać
      3. (intransitive) to rise up, to rebel
        Synonym: zbuntować
      4. (intransitive) to oppose (to strongly disagree with i.e. in a discussion)
        Synonym: sprzeciwić się
      5. (intransitive, obsolete) to rise (i.e. of a river or terrain, to lift in elevation)

      Conjugation

      Conjugation of powstać pf (class Vb)
      person singular plural
      masculine feminine neuter virile nonvirile
      infinitive powstać
      future tense 1st powstanę powstaniemy
      2nd powstaniesz powstaniecie
      3rd powstanie powstaną
      impersonal powstanie się
      past tense 1st powstałem,
      -(e)m powstał
      powstałam,
      -(e)m powstała
      powstałom1,
      -(e)m powstało
      powstaliśmy,
      -(e)śmy powstali
      powstałyśmy,
      -(e)śmy powstały
      2nd powstałeś,
      -(e)ś powstał
      powstałaś,
      -(e)ś powstała
      powstałoś1,
      -(e)ś powstało
      powstaliście,
      -(e)ście powstali
      powstałyście,
      -(e)ście powstały
      3rd powstał powstała powstało powstali powstały
      impersonal powstano
      conditional 1st powstałbym,
      bym powstał
      powstałabym,
      bym powstała
      powstałobym1,
      bym powstało
      powstalibyśmy,
      byśmy powstali
      powstałybyśmy,
      byśmy powstały
      2nd powstałbyś,
      byś powstał
      powstałabyś,
      byś powstała
      powstałobyś1,
      byś powstało
      powstalibyście,
      byście powstali
      powstałybyście,
      byście powstały
      3rd powstałby,
      by powstał
      powstałaby,
      by powstała
      powstałoby,
      by powstało
      powstaliby,
      by powstali
      powstałyby,
      by powstały
      impersonal powstano by
      imperative 1st niech powstanę powstańmy
      2nd powstań powstańcie
      3rd niech powstanie niech powstaną
      less common forms
      pluperfect
      (dated, literary)
      1st powstałem był powstałam była powstałom było1 powstaliśmy byli powstałyśmy były
      2nd powstałeś był powstałaś była powstałoś było1 powstaliście byli powstałyście były
      3rd powstał był powstała była powstało było powstali byli powstały były
      past conditional
      (dated, literary)
      1st byłbym powstał byłabym powstała byłobym powstało1 bylibyśmy powstali byłybyśmy powstały
      2nd byłbyś powstał byłabyś powstała byłobyś powstało1 bylibyście powstali byłybyście powstały
      3rd byłby powstał byłaby powstała byłoby powstało byliby powstali byłyby powstały
      anterior adverbial participle powstawszy
      verbal noun powstanie

      1Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.

      Derived terms

      adjectives
      verbs
      • powstać jak grzyby po deszczu pf, powstawać jak grzyby po deszczu impf
      • powstać z martwych pf, powstawać z martwych impf
      • powstać z popiołów pf, powstawać z popiołów impf

      Trivia

      According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), powstać is one of the most used words in Polish, appearing 35 times in scientific texts, 21 times in news, 15 times in essays, 5 times in fiction, and 5 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 81 times, making it the 792nd most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

      References

      1. ^ Ida Kurcz (1990), “powstać”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language]‎[1] (in Polish), volume 1, Kraków; Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 422

      Further reading

      • Modern Standard Polish:
        • “powstać”, in Wielki słownik języka polskiego‎[4] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
        • “powstać”, in Polish dictionaries at PWN‎[5] (in Polish)
        • powstać in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
        • Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “powstać”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish]‎[6], 4. online edition, Warszawa
      • Middle Polish:
        • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “powstać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
        • Paweł Kupiszewski (07.05.2020), “POWSTAĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
      • Historic dictionaries:
      • Dialectal dictionaries:
        • Jan Karłowicz (1906), “powstać”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 4: P, Kraków: Akademia Umiejętności, page 315

      Silesian

      Etymology

        Inherited from Old Polish powstać. By surface analysis, po- + wstać.

        Pronunciation

        • IPA(key): /ˈpɔ.fstat͡ɕ/
        • Audio:(file)
        • Rhymes: -ɔfstat͡ɕ
        • Syllabification: po‧wstać

        Verb

        powstać pf (imperfective powstŏwać)

        1. (intransitive) to rise up; to arise

        Conjugation

        This verb needs an inflection-table template.

        Derived terms

        Further reading