powstać
Old Polish
Etymology
From po- + wstać. First attested in the first half of the 15th century.
Pronunciation
Verb
powstać pf (imperfective powstajać or powstawać)
- (attested in Greater Poland) to stand up, to rise, to get up
- 1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 19, 32:
- Przecziwko szadim glowam powstany (consurge) a poczczi twarz starego
- [Przeciwko szadym głowam powstani (consurge) a poczci twarz starego]
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 49r:
- Exurgere auff stan powstacz
- [Exurgere auff stan powstać]
- to step up (to step onto something)
- 1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 6, 41:
- Przeto nynye powstan (consurge), panye boze, w pokoy twoy
- [Przeto ninie powstań (consurge), Panie Boże, w pokoj twoj]
- (attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to rise up, to free oneself [with od (+ genitive) ‘from what’]
- 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski[2], Krakow, Brodnia, page 41b:
- Yze ktorzi naswiøtszey dzewici Mariey gey szwiante poczøcze czinyemy, gey pomoczø od naszich zlich zlosczi powstalibiszmy (resurgamus)
- [Iże ktorzy Naświętszej Dziewicy Maryjej jej święte poczęcie czciemy, jej pomocą od naszych złych złości powstalibysmy (resurgamus)]
- 1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 14:
- Jesus szwoyą mathką wskrzeszyl rzekącz: Powsthany, namyleyszą!
- [Jesus swoją matkę wskrzesił rzekąć: Powstani, namilejsza!]
- (attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to rise up, to rebel
- 1930 [c. 1455], “I Mach”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 2, 1:
- W tich dnyoch powstal (surrexit) Mathatias
- [W tych dnioch powstał (surrexit) Matatias]
- 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski[3], Krakow, Brodnia, page 67b:
- Pokuszy grzechow moych powsthaly naprzeczy[w]ko mnye
- [Pokusy grzechow moich powstały naprzeci[w]ko mnie]
- to arise (to come into being)
- 1930 [c. 1455], “Dan”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 2, 39:
- Po tobye powstanye (consurget) gyne krolewstwo, mnyeysze cyebye
- [Po tobie powstanie (consurget) jine krolewstwo, mniejsze ciebie]
- 1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 23, 16:
- Richlo powstanye (consurget) przecziw wam gnyew bozi
- [Rychło powstanie (consurget) przeciw wam gniew boży]
- to arise (to result from)
- 1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 10, 3:
- Po nyem powstal (successit) Jayr
- [Po niem powstał (successit) Jair]
Derived terms
- powstać od umarłych pf
Descendants
References
- Boryś, Wiesław (2005), “powstać”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Sławski, Franciszek (1958-1965), “powstać”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
- Mańczak, Witold (2017), “powstać”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000), “powstać”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “powstać”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “powstać”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Polish
Etymology
Inherited from Old Polish powstać. By surface analysis, po- + wstać. Compare Kashubian pòwstac.
Pronunciation
- IPA(key): /ˈpɔ.fstat͡ɕ/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈpɔ.fstat͡ɕ/
- (Masovia):
- (Near Masovian) IPA(key): [ˈpɔ.fstat͡ɕ]
- (Far Masovian) IPA(key): [ˈpɔ.fstat͡ɕ]
- (Lesser Poland):
- (Eastern Kraków) IPA(key): [ˈpɔ.fstat͡ɕ]
- (Biecz) IPA(key): [ˈpɔ.fstat͡ɕ]
- (Goral):
- (Podhale) IPA(key): [ˈpɔ.fstat͡ɕ]
Audio: (file) - Rhymes: -ɔfstat͡ɕ
- Syllabification: po‧wstać
Verb
powstać pf (imperfective powstawać)
- (intransitive) to arise, to develop, to come into being, to come about
- (intransitive, Eastern Kraków, Targowisko, Podhale, Odrowąż) synonym of stać się (“to happen”)
- (intransitive, literary or Near Masovian, Czersk land, Far Masovian, Przasnysz, Eastern Kraków, Gdów, Bochnia, Biecz, Ropczyce-Sędziszów County) to rise, to stand
- Synonym: wstać
- (intransitive) to rise up, to rebel
- Synonym: zbuntować
- (intransitive) to oppose (to strongly disagree with i.e. in a discussion)
- Synonym: sprzeciwić się
- (intransitive, obsolete) to rise (i.e. of a river or terrain, to lift in elevation)
Conjugation
1Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.
Derived terms
- powstać jak grzyby po deszczu pf, powstawać jak grzyby po deszczu impf
- powstać z martwych pf, powstawać z martwych impf
- powstać z popiołów pf, powstawać z popiołów impf
Trivia
According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), powstać is one of the most used words in Polish, appearing 35 times in scientific texts, 21 times in news, 15 times in essays, 5 times in fiction, and 5 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 81 times, making it the 792nd most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
References
Further reading
- Modern Standard Polish:
- “powstać”, in Wielki słownik języka polskiego[4] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “powstać”, in Polish dictionaries at PWN[5] (in Polish)
- powstać in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
- Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “powstać”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish][6], 4. online edition, Warszawa
- Middle Polish:
- Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “powstać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Paweł Kupiszewski (07.05.2020), “POWSTAĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
- Historic dictionaries:
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “powstać”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861), “powstać”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1908), “powstać”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 4, Warsaw, page 865
- Dialectal dictionaries:
- Jan Karłowicz (1906), “powstać”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 4: P, Kraków: Akademia Umiejętności, page 315
Silesian
Etymology
Inherited from Old Polish powstać. By surface analysis, po- + wstać.
Pronunciation
- IPA(key): /ˈpɔ.fstat͡ɕ/
Audio: (file) - Rhymes: -ɔfstat͡ɕ
- Syllabification: po‧wstać
Verb
powstać pf (imperfective powstŏwać)
Conjugation
This verb needs an inflection-table template.
Derived terms
Related terms
Further reading
- powstać in silling.org
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European word *h₁én
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European word *h₂epó
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *steh₂-
- Old Polish terms prefixed with po-
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish verbs
- Old Polish perfective verbs
- Greater Poland Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- Lesser Poland Old Polish
- Sieradz-Łęczyca Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European word *h₂epó
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms prefixed with po-
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *steh₂-
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European word *h₁én
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Middle Polish
- Near Masovian Polish
- Far Masovian Polish
- Eastern Kraków Polish
- Biecz Polish
- Podhale Polish
- Polish terms with audio pronunciation
- Rhymes:Polish/ɔfstat͡ɕ
- Rhymes:Polish/ɔfstat͡ɕ/2 syllables
- Polish lemmas
- Polish verbs
- Polish perfective verbs
- Polish intransitive verbs
- Polish literary terms
- Polish terms with obsolete senses
- Polish class Vb verbs
- Silesian terms derived from the Proto-Indo-European root *steh₂-
- Silesian terms derived from Proto-Indo-European
- Silesian terms inherited from Old Polish
- Silesian terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Silesian terms derived from Old Polish
- Silesian terms derived from Proto-Slavic
- Silesian terms derived from the Proto-Indo-European word *h₂epó
- Silesian terms derived from the Proto-Indo-European word *h₁én
- Silesian terms prefixed with po-
- Silesian terms with IPA pronunciation
- Silesian terms with audio pronunciation
- Rhymes:Silesian/ɔfstat͡ɕ
- Rhymes:Silesian/ɔfstat͡ɕ/2 syllables
- Silesian lemmas
- Silesian verbs
- Silesian perfective verbs
- Silesian intransitive verbs