pogrzeb

Old Polish

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *pogrebъ. By surface analysis, deverbal from pogrzebać. First attested in 1432.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /pɔɡr̝ɛːp/
    • IPA(key): (15th CE) /pɔɡr̝ep/

    Noun

    pogrzeb m inan (related adjective pogrzebny)

    1. (attested in Greater Poland, Masovia, Lesser Poland, Southern Borderlands) burial (act of burying, putting into a grave; ritual of such an act)
      • 1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1432, Poznań:
        Tegodlam gey prziwescz nye mogl, ysze byla w ten dzen na pogrzebye v swey dzewk[i]
        [Tegodlam jej przywieść nie mogł, iże była w ten dzień na pogrzebie u swej dziewki]
      • 1981 [1412], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V., B. Roty konińskie, s. 275-533, number 317, Konin:
        Iako czszo yest penødzy pan Czessnik ne dal wøczey yedno to, czszo gych opat przet pani poloszyl; a s thich penødzy dwadzeszcza grzywen na pogrzeb
        [Jako czso jest pieniądzy Pan Cześnik nie dał wiecej jedno to, czso jich opat przed pani położył; a z tych pieniędzy dwadzieścia grzywien na pogrzeb]
      • 1960 [1434], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 1089, Pyzdry:
        Yakom ya thobye nye kazal wsancz pyenyand[z]a v pana Mylaya na pogrzeb occza mego
        [Jakom ja tobie nie kazał wziąć pieniądza u pana Milaja na pogrzeb oćca mojego]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 61:
        Avyny prze ktore oth pana swego vczecz slvza tako kmyeczewy szą thy kedy pan kląth gest przeswe dowynyenye Akmyecze thego dla posbawyeny szą kosczelnego pogrzebv Tesz kedy pan wszy nakthorem kole myesczczv swoyą wyesznyanką vsylsthwem sgwalczy bo yako othem yawno bądze nyetylko porodzyczele osylonyey nyewyasthy Alye thesz ywszysthczy wyesznycze gdze szą ten vczynek sscunye ktore gole czasv vyszcza volną mocz mayą myecz Any osylcza taky lvbo wyeszny pan gych wsczągnącz smyey alybo wczem sklopotacz Tosz slvsza kmyeczom vczynycz kedy ovyną pana swego cząsza bylaby gym wszątha ysz moglyby przes wszey przekazy vczecz aothydz othnygo
        [A winy, prze ktore ot pana swego uciec słusz a tako kmieciewi, są ty: kiedy pan kląt jest prze swe dowinienie a kmiecie tegodla poz bawieni są kościelnego pogrzebu; też kiedy pan wsi na ktoremkole mieśćcu swoję wieśniankę usilstwem z gwałci, bo jako o tem jawno będzie, nie tylko porodziciele osilonej niewiasty, ale też i wszystcy wieśnice, gdzie się ten uczynek stanie, ktoregole czasu wyścia wolną moc mają mieć, ani osilca taki lubo wieśny pan jich wściągnąć śmiej alibo w czem skłopotać; toż słusza kmieciom uczynić, kiedy o winę pana swego ciąża byłaby jim wzięta, iż mogliby przez wszej przekazy uciec a otyć ot nigo.]
      • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎[1], Lesser Poland, page 31v:
        Gdy pan o swą winą bądze w klyątwie, a kmyeczom pogrzeb bądzie zapowiedzian
        [Gdy pan o swą winę będzie w klątwie, a kmiecion pogrzeb będzie zapowiedzan]
      • 1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 21, 19:
        Agdisz dzen ku dnyv przichodzil achwyle czasu przedsyø byezali adwye lecye syø popelnyle swim byegem atak dlugym gnycym gnyl gest az ytrzewa znyego plinøli atak spolu nyemoczø y ziwota zbil vmarl gest wswey nyemoci nagorszey Anyevczinyly gemv lyvd slawnego pogrzeba podle obiczaya iako bil vczinyl wyøczszim gego
        [A gdyż dzień ku dniu przychodził a chwile czasu przed się bieżały, a dwie lecie się popełnile swym biegiem. A tak długim gnicim gnił jest, aż i trzewa z niego płynęły, a tak społu *niemocą i żywota zbył. Umarł jest w swej niemocy nagorszej a nie *uczynili jemu lud sławnego pogrzeba podle obyczaja […] jako był uczynił więczszym jego.]
      • 1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 32, 33:
        Iskonczal Ezechias sswimy oczci apogrzebly gy nadrowi sinow dauidowich aslauily gego pogrzeb wszitek iuda ywszitci Ierusalemsci ykrolyowal Manases sin gego zan
        [I skończał Ezechyjasz z swymi oćcy a pogrzebli ji nad rowy synow Dawidowych, a sławili jego pogrzeb wszytek Juda i wszytcy [przebywacze] jerusalemszczy. I krolował Manases syn jego zań.]
      • 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI‎[2], Krakow, page 718:
        Z thych tho pyenyądzy mayą zrządzyczi potrzeby ku pogrzeby
        [Ztych to pieniądze mają zrządzić potrzeby ku potrzeby]
      • 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI‎[3], Krakow, page 719:
        Ize mayą myeczy pylnosczy przy braczie nyemocznych […] a o pogrzebye vmarlych
        [Iże mają mieć pilności przy bracie niemocnych […] a o pogrzebie umarłych]
      • 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI‎[4], Krakow, page 720:
        Braczya […] mayą syą *zgydzy oblycznye na pogrzeb y na obchod vmarlego brata
        [Bracia […] mają się zijć oblicznie na pogrzeb i na obchod umarłego brata]
      • 1959 [1491], “Teksty polskie z końca XV w.”, in Rafał Leszczyński, editor, Rozprawy Komisji Językowej‎[5], volume VII, page 57:
        A thakyesz o robyencza mayą vczynycz. Yeslyby robyenyecz vmarl, thedy yeno za czterzi grosse mayą yemu kossvlye kvpycz na pogrzeb
        [A takież o robieńca mają uczynić. Jesliby robieniec umarł, tedy jeno za czterzy grosze mają jemu koszulę kupić na pogrzeb]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 48r:
        Exequie […] begencknysse der totten officia mortuorum zalomsche albo poklady albo pogrzeby
        [Exequie […] begencknysse der totten officia mortuorum żałomsze albo pokłady albo pokłady]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[6], page 111:
        Archelaus […] pochoval svego […] podlug przykazanya Herodowa, nycz ny opvsczayącz svyeczkye kraszy y vyelyebnosczy ktora[s]ch by byla przy pogrzebyech krolyewskych
        [Archelaus […] pochował jego […] podług przykazania Herodowa, nic ni opuszczając świeckie krasy i wielebności ktoraż by była przy pogrzebiech krolewskich]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[7], page 146:
        Dzyevycza Marya […] sla sza nym na pogrzeb vyelycze placzączy
        [Dziewica Maryja […] szła za nim na pogrzeb wielice płaczęcy]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[8], page 444:
        Nyechay yey, acz chova tą mascz kv memv pogrzeby
        [Niechaj jej, ać chowa tę maść ku memu pogrzeby]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[9], page 763:
        A takosch vschedschy v radą kupyly za nye rolyą ffygulovą […] y daly ya na pogrzeb pyelgrzymom
        [A takoż wszedszy w radę kupili za nie rolą figułową […] i dali ją na pogrzeb pielgrzymom]
      • 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[10], volume I, Lviv, page 99:
        Consepulti sumus cum illo, gl. id est assimilati Cristo sepulto, pospolu pogrzebyeny a przyrownany gego pogrzebv, per baptismum in mortem
        [Consepulti sumus cum illo, gl. id est assimilati Cristo sepulto, pospołu pogrzebieni a przyrownani jego pogrzebu, per baptismum in mortem]
    2. grave, tomb
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 23, 4:
        yaczyesm goszcz akorzø syø wam aprzypuszczczye myø kupogrzebu Acz swego vmarlego pogrzebø
        [„Jacieśm gość a *korzę *się *wam a przypuśćcie mię ku pogrzebu, ać swego umarłego pogrzebę”.]
      • 1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 2, 5:
        Rzeklem krolyv Wydzily syø dobrze krolyovy alyvbyly syø slugam twim przed oblyczim twim proszø abi my otpuscyl do zidowstwa do myasta pogrzebu oczcza mego acz ge vdzalam
        [rzekłem krolu: „Widzili się dobrze krolowi a lubili się *sługam *twym przed obliczym twym, proszę, aby *mi otpuścił do Żydowstwa do miasta pogrzebu oćca mego, ać je udziałam.]
      • 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 4, 18:
        C[h]leb twoy ywyno twe nad pogrzebem sprawyedlyvego vstaw anyechcyey znyego gescz apycz z grzesznimy
        [Chleb twoj i wino twe *nad *pogrzebem sprawiedliwego ustaw, a nie chciej niego jeść i pić z grzesznymi.]

    Declension

    Declension of pogrzeb
    singular plural
    nominative pogrzeb pogrzeby
    genitive pogrzebu, pogrzeba —
    dative pogrzebu —
    accusative pogrzeb —
    instrumental pogrzebem —
    locative pogrzebie pogrzebiech
    vocative — —
    adjectives
    • pogrzebujący
    nouns
    verbs

    Descendants

    • Polish: pogrzeb
    • Silesian: pogrzyb

    References

    Polish

    FWOTD – 27 March 2024
    pogrzeb

    Pronunciation

     
    • IPA(key): /ˈpɔ.ɡʐɛp/
    • Audio:(file)
    • Rhymes: -ɔɡʐɛp
    • Syllabification: po‧grzeb

    Etymology 1

      Inherited from Old Polish pogrzeb. By surface analysis, deverbal from pogrzebać.

      Noun

      pogrzeb m inan (related adjective pogrzebowy or pogrzebny)

      1. funeral (ceremony to honor and remember a deceased person)
        Synonyms: inhumacja, ostatnia droga, ostatnia posługa, pochówek
        Antonym: ekshumacja
        • 2009, “Lucifer” (Blackened Death Metal), performed by Behemoth:
          Idę, jak pogrzeb, z nudą i żałobą.
          I walk, like a funeral, with boredom and mourning.
        1. (Southern Greater Poland, Morownica, Pakosław, Golejewko, Masovian Borderland, Szydłowiec) after funeral reception (act in which the family member of the deceased invites the guests of the funeral to a tavern and provides them with alcohol (e.g. vodka, wine, beer), food (e.g. bread))
      2. (by extension) cortege (funeral procession)
        Synonym: kondukt
      3. end (end of the existence or functioning of something or the termination of someone's activity)
      4. (Podhale) fire buring in the middle of a shepherd's hut (koliba)
      Declension
      Declension of pogrzeb
      singular plural
      nominative pogrzeb pogrzeby
      genitive pogrzebu pogrzebów
      dative pogrzebowi pogrzebom
      accusative pogrzeb pogrzeby
      instrumental pogrzebem pogrzebami
      locative pogrzebie pogrzebach
      vocative pogrzebie pogrzeby
      Attested Middle Polish forms of pogrzeb
      singular plural
      nominative pogrzeb pogrzeby
      genitive pogrzebu pogrzebów
      dative pogrzebu, pogrzebowi pogrzebom
      accusative pogrzeb pogrzeby
      instrumental pogrzebem pogrzeby, pogrzebami
      locative pogrzebie pogrzebiech, pogrzebach
      vocative — —
      adverb
      • pogrzebowo
      nouns
      verbs

      Etymology 2

        See the etymology of the corresponding lemma form.

        Verb

        pogrzeb

        1. second-person singular imperative of pogrzebać

        Etymology 3

          See the etymology of the corresponding lemma form.

          Verb

          pogrzeb

          1. second-person singular imperative of pogrześć

          Further reading

          • Modern Standard Polish:
            • “pogrzeb”, in Wielki słownik języka polskiego‎[11] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
            • “pogrzeb”, in Polish dictionaries at PWN‎[12] (in Polish)
            • Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “pogrzeb”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish]‎[13], 4. online edition, Warszawa
          • Middle Polish:
            • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “pogrzeb”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
            • “POGRZEB”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 17.12.2008
          • Historic dictionaries:
          • Dialectal dictionaries:
            • Jan Karłowicz (1906), “pogrzeb”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 4: P, Kraków: Akademia Umiejętności, page 211