krtań

Polish

diagram ludzkiej krtani — a diagram of the human larynx (noun 1 sense 1)

Alternative forms

Etymology

    Inherited from Old Polish krtań, from Proto-Slavic *gъrtànь. Doublet of gardło and grdyka.

    Pronunciation

     
    • IPA(key): /ˈkrtaɲ/
    • Audio:(file)
    • Rhymes: -aɲ
    • Syllabification: krtań

    Noun

    krtań f (related adjective krtaniowy)

    1. (anatomy, zootomy) larynx (organ involved in breath control, protection of the trachea, and sound production)
      Synonym: (Biecz) krąpeć m inan
      Near-synonyms: grdyka, jabłko Adama
      • 1895 May, Bolesław Prus (Aleksander Głowacki), Faraon (Pisma; 18–20), volume III, Warszawa: Książka i Wiedza, published 1949, page 7:
        Potężny Herhor zbladł jak wosk[,] i z zaciśniętej krtani nie mógł wydobyć głosu.
        The powerful Herihor paled like wax[,] and from the clenched larynx he could not get his voice out.
      • 1907 [1904], Wiktor Gomulicki, Ciury. Powieść‎1, 2, 3, volume I, Warszawa: E. Nicz i S[pół]ka, page 53:
        Nieustannie odchrząkiwał; głośne wykłady w połączeniu z nałogiem palenia przyprawiały go o chroniczne zakatarzenie krtani.
        He was constantly clearing his throat; loud lectures in combination with his smoking addiction got him to chronic larynx cold.
      • 1929, Julian Tuwim, Rzecz czarnoleska‎[1], Warszawa: J[akub]. Mortkowicz, →OCLC, page 29:
        Gdzież mnie do poematów? Ledwo wiersz wykrztuszę ¶ Z rozdygotanej krtani, drżąc o każde słowo, […].
        Where am I to poems? I will barely speak a verse ¶ From the shivering larynx, trembling about every word, […].
      • 1946, Zofia Zalewska, Poznaj zwierzęta ssące (Wiedza Powszechna. Wydawnictwo Popularno-Naukowe), volume 11, Warszawa: Czytelnik, page 15:
        Do płuc powietrze przedostaje się przez krtań oraz tchawicę; są to tzw. zewnętrzne przewody oddechowe.
        Air gets into lungs through larynx and trachea; they are so-called external breathing tracts.
      • 1953, Jan Wiktor, Papież i buntownik, Warszawa: Panstwowy Instytut Wydawniczy, →OCLC, →OL, page 349:
        Od zagrzewania do walki nie mógł wydobyć głosu z obolałej krtani i mówił zaledwie szeptem.
        From firing up to fight he couldn't extricate voice from his painful larynx and barely spoke with whisper.
      • 1997, Wojciech Sadurski, “FILIPINY”, in Rzeczpospolita, number 253, quoted in Narodowy Korpus Języka Polskiego, Warszawa, →ISSN, →OCLC:
        Z desperacji niektórzy zaczęli pić przegotowaną wodę morską, lecz to tylko pogorszyło ich stan — nie mogli mówić, bo sól osiadła im na krtaniach, natomiast pragnienie się zwiększyło.
        From desperation some people started to drink boiled up sea water, but that just worsened their state — they could not speak, because salt settled on their larynges, while their thirst increased.
      • 1999 July 7, “To nie alarm, ale…”, in Dziennik Polski, quoted in Narodowy Korpus Języka Polskiego, Kraków: Wydawnictwo Jagiellonia SA, →ISSN, →OCLC:
        W większych stężeniach ozon powoduje trudności w oddychaniu, drażni oczy, gardło[,] i krtań.
        In higher concentrations ozone causes difficulties in breathing, irritates eyes, throat[,] and larynx.
      • 2002, Małgorzata Pamuła, Wczesne nauczanie języków obcych. Integracja języka obcego z przedmiotami artystycznymi w młodszych klasach szkoły podstawowej [Early learning of foreign languages. Integration of a foreign language with artistic subjects in younger primary school classes] (Prace monograficzne; 341) (non-fiction), quoted in Narodowy Korpus Języka Polskiego, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, published 2002, →ISBN, →OCLC, →OL:
        Śpiew […] usprawnia aparat głosowy poprzez stymulację przepony, wzmacnia struny głosowe, pobudza działanie mięśni, krtani[,] i gardła, co ułatwia prawidłową wymowę.
        Singing […] improves the vocal tract by the stimulation of the diaphragm, strengthens the vocal cords, stimulates the action of muscles, larynx[,] and throat, which helps with correct pronunciation.
      • 2002, “Żeby gardło nie bolało…”, in Życie Warszawy, number 28/01, quoted in Narodowy Korpus Języka Polskiego, Warszawa: Dom Prasowy Sp. z o.o., →ISSN, →OCLC:
        Gardło, będąc wspólnym odcinkiem dwóch układów: oddechowego (łączy nos z krtanią i tchawicą) i pokarmowego (łączy jamę ustną z przełykiem), jest miejscem szczególnie narażonym […] na atak mikroorganizmów chorobotwórczych, […].
        The throat, being a common section of two systems: the breathing (connects the nose to the larynx and the trachea) and the digestive (connects the oral cavity with the oesophagus) ones, it's a place especially put at risk […] at the attacks of the pathogenic microorganisms, […].
      • 2006, SE, “Wakacyjne potwory atakują”, in Super Express, quoted in Narodowy Korpus Języka Polskiego, Warszawa, →ISSN, →OCLC:
        Ukąszenie przez pszczołę w język, gardło[,] czy krtań może doprowadzić do uduszenia człowieka.
        The sting by a bee in tongue, throat[,] or larynx could cause human suffocation.

    Declension

    Declension of krtań
    singular plural
    nominative krtań krtanie
    genitive krtani krtani
    dative krtani krtaniom
    accusative krtań krtanie
    instrumental krtanią krtaniami
    locative krtani krtaniach
    vocative krtani krtanie

    Derived terms

    nouns
    • błonica krtani
    verbs

    Collocations

    (noun 1 sense 1):

    Noun

    krtań m inan

    1. (Żywiec) alternative form of krtań (“larynx”) (organ involved in breath control, protection of the trachea, and sound production)
      we krtaniu ― in larynx

    Further reading

    • “krtań”, in Wielki słownik języka polskiego‎[2] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
    • “krtań”, in Polish dictionaries at PWN‎[3] (in Polish)
    • Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “krtań”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish]‎[4], 4. online edition, Warszawa
    • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “krtań”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
    • Magdalena Majdak (15 June 2020), “KRTAŃ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
    • Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “krtań”, in Słownik języka polskiego, volume 1, part 2, page 1143
    • Aleksander Zdanowicz (1861), “krtań”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861, volume II, page 550
    • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “krtań”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 2, Warsaw, page 573
    • Izydor Kopernicki (1875), “krtań”, in “Spostrzeżenia nad właściwościami językowémi w mowie Górali Bieskidowych z dodatkiem słowniczka wyrazów góralskich”, in Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności (I)‎[5], volume 3, Kraków: Akademia Umiejętności, page 372