gabać

Old Polish

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *gabati. First attested in 1393.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /ɡa(ː)bat͡ɕʲ/
    • IPA(key): (15th CE) /ɡabat͡ɕʲ/, /ɡɒbat͡ɕʲ/

    Verb

    gabać impf

    1. (transitive, attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia) to accost, to beset
      Synonyms: kłopotać, nagabać, naganiać, prześladować
      • 1887, 1889 [1398], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 2095, Pyzdry; Gniezno; Kościan:
        Iacom ne gonil To[to]mislawa, *anys gy slymi slowi gabal
        [Jakom nie gonił [to] Tomisława, aniś[m] ji złymi słowy gabał]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 93, 5, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Lud twoy, gospodne, ysmerzili so y dzedzinø *twoio gabaly
        [Lud twój, gospodnie, izmierzyli są i dzedzinę *twojo gabaly]
      • 1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[1], [2], [3], volume XXIII, page 304:
        Gabasch agitas
        [Gabasz agitas]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 27:
        Skargą cząstokroczzmi sliszely, ysz wozny..., vboge slyachti y wszi zaakonnich... gabayąącz, winalyazvyą wymislonee obyczaye, thako ysz gdi kthorey wszi vbodzy slyachczicy alybo kmyecze zakonnich gych na lyvboscz tich tho slvzebnykow... nye czczą..., thedi czy ysczy sluzebnycy thi tho wboghe slyachti... przes wyni... pozywayą
        [Skargę częstokroćsmy słyszeli, iż woźni..., ubogie ślachty i wsi zakonnych... gabając, wynalazują wymyślone obyczaje, tako iż gdy ktorej wsi ubodzy ślachcicy alibo kmiecie zakonnych jich na lubość tych to służebnikow... nie czczą..., tedy ci iści służebnicy ty to ubogie ślachty... przez winy... pozywają]
      • 1956 [XV med.], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku‎[4], Silesia, page 67r:
        Ne mei ceteri discipuli me audiant sic insultari, gabacz
        [Ne mei ceteri discipuli me audiant sic insultari, gabać]
      • 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[5], [6], [7], volume XXIV, page 342:
        Irritat, gaba, et provocat
        [Irritat, gaba, et provocat]
      • 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎[8], volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 492:
        Intricare duo sc. gaabacz, zaslonycz szya
        [Intricare duo sc. gabać, zasłonić się]
      • 1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[9], [10], [11], volume XXII, page 1:
        Agitatum, gabanego, senem sortis forte impugnat aduersitas
        [Agitatum, gabanego, senem sortis forte impugnat aduersitas]
      • 1950 [1488], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1623, Warsaw:
        Jako ya nye zasthapyl drogy Marczinowi, gdy gyechal od kosczyola, any yego zony gabał
        [Jako ja nie zastąpił drogi Marcinowi, gdy jechał od kościoła, ani jego żony gabał]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎scan transliteration, transcription, numbers 34, 3, Greater Poland:
        Wyymy szablyę y zawyęzy przeczyw tym, czo mye gabayø
        [Wyjmi szablę i zawięży przeciw tym, co mie gabają]
      • 1882 [XV ex.], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts‎[12], page 292:
        O boże, który dlya othkupyenya szwyatha chczyalesz szye narodzycz,... byczym y layanym gabacz,... wybaw mye
        [O boże, który dla otkupienia świata chciałeś się narodzić,... byczym i lajanym gabać,... wybaw mię]
    2. (transitive, attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia, Silesia) to accuse, to indict, to sue [with accusative ‘whom’; or with o (+ accusative) ‘over/for what’]
      Synonyms: ganić, oskarżać, pomawiać, powieszczać, powołować, pozywać, skarżyć, soczyć
      • 1888 [1393], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎[13], Greater Poland, page 21:
        Iako *Sandziwo ne gabal Micolaya po gego oczczu trzi lata o *rankomstwo
        [Jako Sędziwo[j] nie gabał Mikołaja po jego oćcu trzy lata o ręko[je]mstwo]
      • 1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 179, Poznań:
        Jako Woczech mal vmowø sz Dobeslauem, isz to ranko[je]mstwo ne mal nitkis v krolewem szøndze gabacz
        [Jako Wociech miał vmowę z Dobiesławem, iż to ręko[je]mstwo nie miał niktyż w krolewem sądzie gabać]
      • 1887, 1889 [1395], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1741, Pyzdry; Gniezno; Kościan:
        Scepan ge nigdi ne gabal
        [Szczepan je nigdy nie gabał]
      • 1856-1870 [1398], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki‎[14], volume VIII, number 7056:
        Ez Wanch ranczil za zona... Nicolaoui, ez ne mala o ten cinz gabacz... a gdibi gye gabala, tegdi X grziwen bi iemu ostala
        [Eż Więch ręczył za żonę... *Nikolaowi, eż nie miała o ten czynsz gabać... a gdyby je gabała, tegdy X grzywien by jemu ostała]
      • 1888 [1398], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎[15], Greater Poland, page 94:
        Eze Betrzich thø barcz... trzimal pancznaczcze lath w mirze y pocoyu a nigdi o tho ne gaban
        [Eże Biedrzych tę barć... trzymał pięćnaćcie lat w mirze i pokoju a nigdy o to nie gaban]
      • 1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki‎[16], volume VIII, number 8934:
        Ez oth XXX lat byli w dzerzhenyu dzedzini, a nikth gich o nya nye gabal
        [Eż ot XXX lat byli w dzierżeniu dziedzini, a nikt jich o nią nie gabał]
      • 1880-1894 [1400], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[17], volume III, Krakow, Czchów, page 190:
        Esz pan Jaszek, lowczi, wroczil listy panv Mar­ kowy dla yednanya, a o to pan Marek nye myal gabacz yego
        [Eż pan Jaszek, łowczy, wrócil listy panu Mar­kowy dla jednania, a o to pan Marek nie mial gabać jego]
      • 1902 [1407], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego‎[18], volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 335:
        Iaco Materni ne gabano o rancogemstwo
        [Jaco Materni nie gabano o rękojemstwo]
      • 1913-2024 [1413—8], Język Polski‎[19], volume XXXIII, Pyzdry: Organ Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, page 390:
        Iaco Margorzatha ne gabala prawem pana Iandrzecha o ten siad
        [Jaco Margorzata nie gabała prawem pana Iandrzecha o ten siad]
      • 1872 [XV in.], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego‎[20], page 119:
        Gednacze visnali sø, esz paney Milocay ne mai gabacz o ten vadol
        [Gednacze visnali sø, esz paney Milocay ne mai gabacz o ten vadol]
      • 1895 [1420], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici‎[21], volume VIIIa, page 152:
        Yze od trzy lath Potr gesdzil tø drogan a nikth *ge ne gabal o nąn w Keskowe polancze, gdze bylo wydzene
        [Iże od trzy lat Piotr jeździł tą drogą a nikt ji nie gabał o nią w Kieszkowie polance, gdzie było widzenie]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 8:
        Ho wyną kmyothowszką paan gych nye ghaban bąncz
        [Ho winę kmiotowską pan jich nie gaban bądź]
      • 1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 82, 2:
        Mozely gy tesz gabacz o szwoy dlug y dobycz przed prawem, czyly moze on, czo mv za raką podan, s tego wyacz
        [Możeli ji też gabać o swoj dług i dobyć przed prawem, czyli może on, co mu za rękę podan, z tego wyjąć]
      • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I‎[22], Lesser Poland, page 53:
        Panna za zywota oczcza za masz wydana z oprawą, po smyerczy oczcza brata nye mosze gabacz o posag
        [Panna za żywota oćca za mąż wydana z oprawą, po śmierci oćca brata nie może gabać o posag]
      • 1936 [1495], Ludwik Musioł, editor, Staropolskie teksty z protokolarza miasta Wozniki w wojewodztwie slaskim, 1521-1570‎[23], volume II, Woźniki, page 16:
        Przedal Symek... dom..., a Symek yemu odewsdal.., yako yest obyczay, a tu gemu slubyl, gęstłyby kto ga­bal..., *zastopycz
        [Przedał Symek... dom..., a Symek jemu odewzdał.., jako jest obyczaj, a tu jemu ślubil, jestliby kto ga­bał..., *zastąpić]
    3. to want to grab something; to strive hard for something
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[24], page 779:
        Krolevstvo moye nye yest s tego svyatha. Iakoby rzekl myly Cristus: Nye gabamczy panystva vaschego na tem svyeczye, bo krolewstwo moye są vyerny moy, ktorzy nye szą s tego svyatha
        [Krolewstwo moje nie jest z tego świata. Jakoby rzekł miły Krystus: Nie gabamci państwa waszego na tem świecie, bo krolewstwo moje są wierni moi, ktorzy nie są z tego świata]

    Descendants

    • Polish: gabać
    • Silesian: gabać

    References

    Polish

    Etymology

      Inherited from Old Polish gabać.

      Pronunciation

       
      • IPA(key): /ˈɡa.bat͡ɕ/
      • Rhymes: -abat͡ɕ
      • Syllabification: ga‧bać

      Verb

      gabać impf (perfective gabnąć)

      1. (transitive, obsolete or dialectal) to touch; to catch; to grab
      2. (transitive, Biecz) to tap (to hit lightly)
      3. (transitive, obsolete) to accost, to harass; to accuse
      4. (transitive, Middle Polish, of diseases) to afflict
      5. (transitive, Middle Polish, law) to challenge; to attack; to sue

      Conjugation

      Conjugation of gabać impf (class I)
      person singular plural
      masculine feminine neuter virile nonvirile
      infinitive gabać
      present tense 1st gabam gabamy
      2nd gabasz gabacie
      3rd gaba gabają
      impersonal gaba się
      past tense 1st gabałem,
      -(e)m gabał
      gabałam,
      -(e)m gabała
      gabałom1,
      -(e)m gabało
      gabaliśmy,
      -(e)śmy gabali
      gabałyśmy,
      -(e)śmy gabały
      2nd gabałeś,
      -(e)ś gabał
      gabałaś,
      -(e)ś gabała
      gabałoś1,
      -(e)ś gabało
      gabaliście,
      -(e)ście gabali
      gabałyście,
      -(e)ście gabały
      3rd gabał gabała gabało gabali gabały
      impersonal gabano
      future tense 1st będę gabał, będę gabać będę gabała, będę gabać będę gabało1, będę gabać będziemy gabali, będziemy gabać będziemy gabały, będziemy gabać
      2nd będziesz gabał, będziesz gabać będziesz gabała, będziesz gabać będziesz gabało1, będziesz gabać będziecie gabali, będziecie gabać będziecie gabały, będziecie gabać
      3rd będzie gabał, będzie gabać będzie gabała, będzie gabać będzie gabało, będzie gabać będą gabali, będą gabać będą gabały, będą gabać
      impersonal będzie gabać się
      conditional 1st gabałbym,
      bym gabał
      gabałabym,
      bym gabała
      gabałobym1,
      bym gabało
      gabalibyśmy,
      byśmy gabali
      gabałybyśmy,
      byśmy gabały
      2nd gabałbyś,
      byś gabał
      gabałabyś,
      byś gabała
      gabałobyś1,
      byś gabało
      gabalibyście,
      byście gabali
      gabałybyście,
      byście gabały
      3rd gabałby,
      by gabał
      gabałaby,
      by gabała
      gabałoby,
      by gabało
      gabaliby,
      by gabali
      gabałyby,
      by gabały
      impersonal gabano by
      imperative 1st niech gabam gabajmy
      2nd gabaj gabajcie
      3rd niech gaba niech gabają
      less common forms
      pluperfect
      (dated, literary)
      1st gabałem był gabałam była gabałom było1 gabaliśmy byli gabałyśmy były
      2nd gabałeś był gabałaś była gabałoś było1 gabaliście byli gabałyście były
      3rd gabał był gabała była gabało było gabali byli gabały były
      past conditional
      (dated, literary)
      1st byłbym gabał byłabym gabała byłobym gabało1 bylibyśmy gabali byłybyśmy gabały
      2nd byłbyś gabał byłabyś gabała byłobyś gabało1 bylibyście gabali byłybyście gabały
      3rd byłby gabał byłaby gabała byłoby gabało byliby gabali byłyby gabały
      active adjectival participle gabający gabająca gabające gabający gabające
      passive adjectival participle gabany gabana gabane gabani gabane
      contemporary adverbial participle gabając
      verbal noun gabanie

      1Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.

      Further reading

      • “gabać”, in Polish dictionaries at PWN‎[25] (in Polish)
      • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “gabać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
      • Włodzimierz Gruszczyński (07.11.2011), “GABAĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
      • Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “gabać”, in Słownik języka polskiego
      • Aleksander Zdanowicz (1861), “gabać”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
      • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “gabać”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 788
      • gabać in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
      • Roman Zawiliński (1880), “gabać”, in “Gwara brzezińska w pow. ropczyckim”, in Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności (I)‎[26] (in Polish), volume 8, Krakow: Akademia Umiejętności, page 228

      Silesian

      Etymology

        Inherited from Old Polish gabać.

        Pronunciation

        • IPA(key): /ˈɡa.bat͡ɕ/
        • Audio:(file)
        • Rhymes: -abat͡ɕ
        • Syllabification: ga‧bać

        Verb

        gabać impf

        1. (transitive) to accost, to harass, to pester; to lie in wait for someone
        2. (transitive) to reach for; to grasp
        3. (reflexive with sie) to worry

        Conjugation

        Conjugation of gabać impf
        person singular plural
        masculine feminine neuter virile nonvirile
        infinitive gabać
        present tense 1st gabōm gabōmy
        2nd gabŏsz gabŏcie
        3rd gabŏ gabajōm
        past tense 1st gabołch,
        gabołech,
        gaboł żech
        gabałach
        gabała żech
        gabałoch1)
        gabało żech
        1)
        gabalimy,
        gabalichmy
        gabałymy,
        gabałychmy
        2nd gabołś,
        gabołeś,
        gaboł żeś
        gabałaś
        gabała żeś
        gabałoś1)
        gabało żeś
        1)
        gabaliście,
        gabali żeście
        gabałyście,
        gabały żeście
        3rd gaboł gabała gabało gabali gabały
        future tense 1st bydã gaboł,
        bydã gabać
        bydã gabała,
        bydã gabać
        bydã gabało,1)
        bydã gabać
        bydymy gabali,
        bydymy gabać
        bydymy gabały,
        bydymy gabać
        2nd bydziesz gaboł,
        bydziesz gabać
        bydziesz gabała,
        bydziesz gabać
        bydziesz gabało,1)
        bydziesz gabać
        bydziecie gabali,
        bydziecie gabać
        bydziecie gabały,
        bydziecie gabać
        3rd bydzie gaboł,
        bydzie gabać
        bydzie gabała,
        bydzie gabać
        bydzie gabało,
        bydzie gabać
        bydōm gabali,
        bydōm gabać
        bydōm gabały,
        bydōm gabać
        pluperfect tense2)
        1st bōłch gaboł,
        bōłech gaboł,
        bōł żech gaboł
        byłach gabała
        była żech gabała
        byłoch gabało1)
        było żech gabało
        1)
        byli my gabali,
        bylichmy gabali
        były my gabały,
        byłychmy gabały
        2nd bōłś gaboł,
        bōłeś gaboł,
        bōł żeś gaboł
        byłaś gabała
        była żeś gabała
        byłoś gabało1)
        było żeś gabało
        1)
        byliście gabali,
        byli żeście gabali
        byłyście gabały,
        były żeście gabały
        3rd bōł gaboł była gabała było gabało1)
        były my gabali,
        byłychmy gabali
        były gabały
        conditional 1st bych gaboł bych gabała byście gabali by my gabały,
        bychmy gabały
        2nd byś gaboł byś gabała byście gabali byście gabały
        3rd by gaboł by gabała by gabało by gabali by gabały
        imperative 1st niych gabōm gabejmy
        2nd gabej gabejcie
        3rd niych gabŏ niych gabajōm
        active adjectival participle gabajōncy gabajōncŏ gabajōnce gabajōncy gabajōnce
        passive adjectival participle gabany gabanŏ gabane gabani gabane
        verbal noun gabanie
        1) Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.
        2) The pluperfect is either archaic or obsolete and now used for conditional in the past.

        Further reading