drzeć

See also: drzéć and drżeć

Old Polish

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *dertì. First attested in 1394.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /dr̝ɛt͡ɕʲ/
    • IPA(key): (15th CE) /dr̝ɛt͡ɕʲ/

    Verb

    drzeć impf

    1. (transitive, attested in Sieradz-Łęczyca, Masovia) to tear, to rip
      drzeć chmiel ― to tear hops
      drzeć łyko ― to tear bast
      drzeć pczoły ― to tear out beehive combs from a hive, thereby destroying it
      • 1897 [1399], Teki Adolfa Pawińskiego‎[1], volume IV, number 2090, Łęczyca Land:
        Ne darl chmelu Pelcze ani yego laik szekl
        [Nie darł chmielu Pełce ani jego łąk siekł]
      • 1897 [1402], Teki Adolfa Pawińskiego‎[2], volume IV, number 86, Łęczyca Land:
        O to sø mi ne dal lupicz w gego szapusce ani lika drze
        [O to są mi dał łupić w jego zapuście ani łyka drze]
      • 1974 [1407], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie‎[3], volume IV, number 181, Kalisz:
        Yako *Halsko ne kaszala drzecz pczol
        [Jako Halsko nie kazała drzeć pczoł]
      • 1959 [1421], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1095, Poznań:
        Iaco cszo Potrko Kykowsky poszlal ctyrech drzecz chmel, ten darly na mey dzedzyne
        [Jako czso Piotrko Kikowski posłał cztyrech drzeć chmiel, ten darł na mej dziedzinie]
      • 1960 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 1007, Pyzdry:
        W yego dzele darth chmel y vdartho go yaco pyancz grziwen
        [W jego dziele dart chmiel i udarto go jako pięć grzywien]
      • 1950 [1443], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 717, Warsaw:
        Iacom ya Woyczechowem lesse ny darl chmyelyu y gruszk nye trząsl any drew rambyl sylą
        [Jakom ja Wojciechowem lessie nie darł chmielu i gruszk nie trząsł ani drzew rębił siłą]
      1. (hapax legomenon) as a mistranslation of Old Czech
        • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 19, 19:
          yaczyesm sluga twoy bich nalazl myloszcz przedtwym oblyczym Abi my dal my loszerdze twe Abi moyø dussø sbawyl bo znadz ynagorach syø nyevkryyø abi myø nyedarlo zle czlowyeczstwo isze bich tak vmarl
          [jacieśm sługa twoj [bych] nalazł miłość przed twym obliczym a by mi dał miłosierdzie twe, aby moję duszę z bawił, [bo] i na gorach się nie ukryję, aby snadź mię nie *darło złe *człowieczstwo i żebych tak umarł.]
    2. (attested in Masovia) to strip, to rip off
      • 1876-1929 [1407], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎[4], volume XV, page 475:
        Et capias tibi simplex exemplum: Quando sø lika drø, tunc ea drzi
        [Et capias tibi simplex exemplum: Quando się łyka drą, tunc ea drzi]
      • 2010 [XV in.], Jan Łoś, editor, Dwa teksty staropolskie, Pułtusk, Płock:
        Piecz beszal Wrban gonycz wylka a drzecz lyka
        Precz bieżał Urban gonić, wilka a drzeć łyka
      • 1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 117r:
        Glabere (pro glubere) vlg. [dzer] drzecz
        [Glubere vlg. [dzer] drzecz]
      • 1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 29, 34:
        Ale kaplanow bilo malo any mogly dostatcz[i]cz drzecz kozi zdobitka o byetnego Przeto yvczeny bracya gich pomogly gym doiød syø sluszba nyedokonala adoiød syø bys kupowye nye poswyøcyly Bo vczeny snadnyeyszim rzødem poswyøczuyø syø nyszly kaplany
        [Ale kapłanow było mało ani mogli dostatcz[y]ć drzeć koży z dobytka obietnego, przeto i uczeni bracia jich pomogli jim, dojąd się służba nie dokonała a dojąd się biskupowie nie poświęcili, bo uczeni snadniejszym rzędem poświęcują się niżli kapłani.]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[5], page 815:
        Rzuczyvschy szye z vyelyką okrutnosczyą począly drzecz y ssyepacz odzyenye s nyego y zvlekly gy, aze stal nag
        [Rzuciwszy sie z wieliką okrutnością poczęli drzeć i siepać odzienie s niego i zwlekli ji, aże stał nag]
      • 1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎[6], volume V, page 6:
        Dręcz glabere
        [Drzeć glabere]
      1. (attested in Sieradz-Łęczyca, hapax legomenon) to strip bark or to clear a forest
        • 1897 [1395], Teki Adolfa Pawińskiego‎[7], volume III, number 3666, Łęczyca Land:
          Martinus iurabit, quod siluam Dyrslai non darl nec suis czeladzi mandauit
          [Martinus iurabit, quod siluam Dyrslai non darł nec suis czeladzi mandauit]
    3. (hapax legomenon) mistranslation of Old Czech; to go; to run
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 13, 9:
        Otocz wszitka zemya przed tobø gest powsdal szø odemnye proszø czyebye poydzeszly ty nalewo ya poydø naprawo bødø przed szø drzecz apoydzesly ty naprawo a ya nalewo
        [Otoć wszytka ziemia przed tobą jest. Powz dal się ode mnie, proszę ciebie, pojdzieszli ty na lewo, ja pojdę na prawo [będę przed się *drżeć], a pojdzieszli ty na prawo, a ja na lewo”.]

    Derived terms

    nouns
    • darty jedwab
    • krupy darte
    verbs

    Descendants

    • Polish: drzeć
    • Silesian: drzeć

    References

    Polish

    Etymology

      Inherited from Old Polish drzeć.

      Pronunciation

       
      • IPA(key): /ˈdʐɛt͡ɕ/
      • Audio 1; “drzeć”:(file)
      • Audio 2; “drzeć się”:(file)
      • Rhymes: -ɛt͡ɕ
      • Syllabification: drzeć

      Verb

      drzeć impf

      1. (transitive) to tear (to pull something apart or make holes in it)
        Perfective: podrzeć
        1. (transitive, obsolete, agriculture) synonym of orać (“to plow, especially land newly taken under cultivation”)
      2. (transitive) to tear (to damage clothes from use)
        Perfective: podrzeć
      3. (transitive) to tear (to separate something from a surface abruptly) [with z (+ genitive) ‘from what’]
        Perfective: zedrzeć
      4. (transitive) to tear (to separate the soft parts of feathers from their hard parts)
      5. (transitive) to tear; to scratch, to scratch open
        Synonym: rozdrapywać
      6. (transitive) to tear; to jerk, to tug, to yank (to pull someone hard or suddenly) [with za (+ accusative) ‘by what’]
        Synonym: szarpać
        Perfective: zedrzeć
      7. (transitive) to rip off (to charge too much money) [with accusative ‘what, e.g. money’; or with z (+ genitive) ‘whom’]
      8. (intransitive, dated or Kuyavia, Głuszyn, Western Kraków, Raciborowice, Maszków, Biecz, Ropczyce) to dart (to move energetically in some direction)
      9. (transitive, of rheumatic pain in bones or muscles) to rip (to bother, to affect, to be painful)
        Synonym: dokuczać
      10. (transitive, figuratively, obsolete) to rip off (to exploit, to plunder)
        Near-synonyms: łupić, wyzyskiwać
      11. (transitive, obsolete) to rip out (to pull out or remove with force)
        Synonym: wydzierać
        Perfective: wydrzec
      12. (transitive, obsolete or Suwałki, Augustów Governorate) to rip off, to peel (to peel off, to peel off, to strip off)
        Synonyms: łupać, odzierać
        drzeć błonki (Suwałki, Augustów Governorate) ― to split torches
      13. (transitive, obsolete) to saw, to cut
        Near-synonyms: piłować, szczepać
      14. (transitive, figuratively, obsolete or Eastern Greater Poland, Stawiszyn) to bother; to hurt (to cause an unpleasant sensation)
      15. (reflexive with się) to tear; to be torn (to be damaged, losing cohesion due to poor quality of the material or due to intensive or improper use)
        Perfective: podrzeć się
      16. (reflexive with się, of e.g. clothes) to tear (to be destroyed, used up)
      17. (reflexive with się, colloquial, derogatory or Western Lublin, Józwów) to yell (to say something loudly, in a raised tone and with anger)
        Synonym: wydzierać się
        Hypernym: krzyczeć
        Perfective: wydrzeć się
        1. (reflexive with się, colloquial, derogatory) to yell (to make very loud sounds out of pain, fear, etc.) [with z (+ genitive) ‘out of/from what’]
          Synonym: wydzierać się
          Hypernym: krzyczeć
          Perfective: wydrzeć się
        2. (reflexive with się, colloquial, derogatory, of e.g. a baby) to shriek (to cry loudly, making one's needs known)
          Synonym: wydzierać się
          Hypernym: płakać
          Perfective: wydrzeć się
        3. (reflexive with się, colloquial, derogatory) to yell (to reprimand someone by speaking to them very loudly and in a raised tone) [with na (+ accusative) ‘at whom’; or with po (+ locative) ‘at whom’]
          Synonym: wydzierać się
          Hypernym: krzyczeć
          Perfective: wydrzeć się
        4. (reflexive with się, colloquial, derogatory) to scream (to insist on something very loudly and angrily) [with o (+ accusative) ‘for what’]
          Hypernym: domagać się
        5. (reflexive with się, colloquial, derogatory or Near Masovian, Jagodne) to scream (to argue with someone in a violent and unpleasant way) [with z (+ instrumental) ‘with whom’]
          Hypernym: kłócić się
        6. (reflexive with się, colloquial, derogatory or Lasovia, Tarnobrzeg County, Nisko County, Biecz, Ropczyce-Sędziszów County, Podhale, Skawa, of animals) to shriek (to make very loud, screaming sounds)
          Synonym: wydzierać się
          Hypernym: krzyczeć
          Perfective: wydrzeć się
        7. (reflexive with się, Przemyśl, San river) synonym of śpiewać (“to sing”)
      18. (reflexive with się, colloquial) to rip each other apart (to fight with one another, pulling on different parts of each other's body) [with za (+ accusative) ‘by what’; or with z (+ instrumental) ‘with whom’]
        Synonym: szarpać się
      19. (reflexive with się, colloquial or Kuyavia, Kowal, Near Masovian, Gostynin) to trudge (to go somewhere, overcoming obstacles and difficulties with effort)
      20. (reflexive with się, obsolete) to be ripped off; to be sawed
      21. (reflexive with się, Middle Polish) synonym of wdzierać / dobijać się
      22. (reflexive with się, Middle Polish) to open one's mouth wide; to yawn
      23. (reflexive with się, Middle Polish) synonym of atakować / nacierać
      24. (reflexive with się, Near Masovian) to yell, to argue [with z (+ instrumental) ‘with whom’]
        Synonym: kłócić się

      Conjugation

      Conjugation of drzeć impf (class XI)
      person singular plural
      masculine feminine neuter virile nonvirile
      infinitive drzeć
      present tense 1st drę drzemy
      2nd drzesz drzecie
      3rd drze drą
      impersonal drze się
      past tense 1st darłem,
      -(e)m darł
      darłam,
      -(e)m darła
      darłom1,
      -(e)m darło
      darliśmy,
      -(e)śmy darli
      darłyśmy,
      -(e)śmy darły
      2nd darłeś,
      -(e)ś darł
      darłaś,
      -(e)ś darła
      darłoś1,
      -(e)ś darło
      darliście,
      -(e)ście darli
      darłyście,
      -(e)ście darły
      3rd darł darła darło darli darły
      impersonal darto
      future tense 1st będę darł, będę drzeć będę darła, będę drzeć będę darło1, będę drzeć będziemy darli, będziemy drzeć będziemy darły, będziemy drzeć
      2nd będziesz darł, będziesz drzeć będziesz darła, będziesz drzeć będziesz darło1, będziesz drzeć będziecie darli, będziecie drzeć będziecie darły, będziecie drzeć
      3rd będzie darł, będzie drzeć będzie darła, będzie drzeć będzie darło, będzie drzeć będą darli, będą drzeć będą darły, będą drzeć
      impersonal będzie drzeć się
      conditional 1st darłbym,
      bym darł
      darłabym,
      bym darła
      darłobym1,
      bym darło
      darlibyśmy,
      byśmy darli
      darłybyśmy,
      byśmy darły
      2nd darłbyś,
      byś darł
      darłabyś,
      byś darła
      darłobyś1,
      byś darło
      darlibyście,
      byście darli
      darłybyście,
      byście darły
      3rd darłby,
      by darł
      darłaby,
      by darła
      darłoby,
      by darło
      darliby,
      by darli
      darłyby,
      by darły
      impersonal darto by
      imperative 1st niech drę drzyjmy
      2nd drzyj drzyjcie
      3rd niech drze niech drą
      less common forms
      pluperfect
      (dated, literary)
      1st darłem był darłam była darłom było1 darliśmy byli darłyśmy były
      2nd darłeś był darłaś była darłoś było1 darliście byli darłyście były
      3rd darł był darła była darło było darli byli darły były
      past conditional
      (dated, literary)
      1st byłbym darł byłabym darła byłobym darło1 bylibyśmy darli byłybyśmy darły
      2nd byłbyś darł byłabyś darła byłobyś darło1 bylibyście darli byłybyście darły
      3rd byłby darł byłaby darła byłoby darło byliby darli byłyby darły
      active adjectival participle drący drąca drące drący drące
      passive adjectival participle darty darta darte darci darte
      contemporary adverbial participle drąc
      verbal noun darcie

      1Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.

      Synonyms

      Regional synonyms of drzeć
      view map; edit data
      Dialect groupDialectLocationWords
      Standarddrzeć
      Middle Polishdrzeć
      Greater PolandCentral Greater PolandDębiczdrzéć
      Środa Wielkopolskadrzéć
      MasoviaFar MasovianPrzasnyszdrzyć
      Przasnysz Countydrzéć
      Lesser PolandEastern KrakówBochniadrzéć
      Gdówdrzéć
      Kielcedrzéć, drzyć
      PrzemyślPrzeworskdrzyć
      Rzeszówdrzéć
      Western KrakówWadowicedrzéć
      BorderlandsNorthern BorderlandsLithuaniadarć
      GoralPodhaledreć
      Zagórzedrzyć
      This table shows various regional forms in the Polish language.

      Derived terms

      nouns
      • darcie pierza
      verbs
      noun
      verbs

      Further reading

      • Modern Standard Polish:
        • “drzeć”, in Wielki słownik języka polskiego‎[8] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
        • “drzeć się”, in Wielki słownik języka polskiego‎[9] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
        • “drzeć”, in Polish dictionaries at PWN‎[10] (in Polish)
        • drzeć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
        • Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “drzeć”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish]‎[11], 4. online edition, Warszawa
      • Middle Polish:
        • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “drzeć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
        • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “drzeć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
        • “DRZEĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 14.11.2022
        • “DRZEĆ SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 12.07.2008
      • Historic dictionaries:
      • Dialectal dictionaries:
        • Jan Karłowicz (1900), “drzeć”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 381