deżdż

See also: dezdz

Old Polish

Alternative forms

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *dъždžь. First attested in the 14th century.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /dɛ(ː)ʃʲt͡ʃʲ/
    • IPA(key): (15th CE) /dɛʃʲt͡ʃʲ/, /deʃʲt͡ʃʲ/

    Noun

    deżdż m inan

    1. (attested in Lesser Poland, Greater Poland) rain
      • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎transliteration, transcription, Krakow, page 183b:
        Tescy svøthy gan mal{cy} gest on bil mocz nadpouetrzim Atoczszø nam tesze othem tako pyszeysze gdisz{cy} on tamo napuscy bodøcz gest{cy} on svøthe ewangelye pyszal byl tedy vøcz gest{cy} on crista byl prosyl abicz tha-mo descz vatr itesze sle pouetrze ne-postalo Atako vøcz nasz crist mily gest{cy} go on nagego modlithfe vysluchal byl iscy thamo dosichmasth nathetho puscy any descz any vatr any szadne sle pouetrze thamocz ono nygdy nepostogy
        [Też ci święty Jan miał{ci} jest on był moc nad powietrzym, a toć się nam teże o tem tako pisze, iże gdyż{ci} on tamo na puszczy będąc jest{ci} on święte ewanjelije pisał był, tedy więc jest{ci} on Krysta był prosił, abyć tamo deszcz, wiatr i teże złe powietrze nie postało. A tako więc nasz Kryst miły jest{ci} go on na jego modlitw ie wysłuchał był, iż ci tamo dosichmiast na te to puszczy ani deszcz, ani wiatr, ani żadne z łe powietrze tamoć ono nigdy nie postoji]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 67, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Deszcz powolni odløczysz bosze dzedzine twey yroznemogla se iest · ty zaprawdø sczwirdzil ies iø
        [Deszcz powolny odłączysz, Boże, dziedzinie twej i rozniemogła sie jest, ty zaprawdę śćwirdził jeś ją.]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 71, 6, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Sstøpy iaco descz wruno yiaco crope kapaiøcze nazemø
        [Z stąpi jako deszcz w runo i jako kropie kapające na ziemię.]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 104, 31, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Poloszyl dszdze gich grad oghen szgøczy wszemy gych
        [Położył dżdże jich grad, ogień żgący w ziemi jich.]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 134, 7, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Wywodzø obloky odkoncza szeme blyzkawycze wdezdz wczynyl
        [Wywodzę obłoki od końca ziemie, błyskawice w deżdż uczynił]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 146, 8, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Gensze pokrywa nebo obloky ygotuge szemy deszdz
        [jenże pokrywa niebo obłoki i gotuje ziemi deżdż]
      • 1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[1], [2], [3], volume XXIII, page 302:
        Przeual, nawalni descz imber
        [Przewał, nawalny deszcz imber]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 2, 5:
        ywszelkø chrøszlyna polskø pyrzwey nysz wiszla naszemyø ywszelkye zele pokragynach drzewyey nyszly gest plod nyosla bo tegdi bog nyespuszczal dszdza naszemyø aczlowyek nyebil gez to bi dzalal szemyø
        [i wszelką chroślinę polską, pirzwej niż wyszła na ziemię, i wszelkie ziele po krajinach, drzewiej niżli jest płod niosła, bo tegdy Bog nie spuszczał dżdża na ziemię a człowiek nie był, jeż to by działał ziemię,]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 8, 2:
        astudnye przesdne szø zatworzyli anyebyeska okna szø odworzyli adszdzowye znyebyosz przestaly
        [A studnie przez dne się zatworzyły a niebieska okna [się otworzyły], a dżdżowie z niebios przestali.]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 19, 24:
        Tedi pan bog spuszczyl gest deszcz krwawi aogen plomyenni snyeba nasodomø anagomorø
        [Tedy Pan Bog spuścił jest deszcz krwawy a ogień płomienny s nieba na Sodomę a na Gomorę]
      • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 9, 33:
        Tegdi wiszedlw Moysesz odffaraona yzmyasta ypodzwygnøøl gest swoge rocze ku panu yprzestaly gromowye ygradowye any wyøczey kapaal deeszcz naszemyø
        [Tegdy wyszedłw Mojsesz od faraona iz miasta i podźwignął jest swoje ręce ku Panu i przestali gromowie i gradowie ani więcej kapał deszcz na ziemię.]
      • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 9, 34:
        Wydzøcz opyøcz ffarao ysze przestaly dszdzye agrad agrzmyenye przyczyny grzechu
        [Widząc opięć farao, iże przestały dżdże a grad, a grzmienie, przyczyni grzechu]
      • 1930 [c. 1455], chapter III, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, Reg 17, 7:
        Tedi ponyektorich dnyoch wisech{l} potok bo nye padal descz na zemyø
        [Tedy po niektorych dnioch wysechł potok, bo nie padał deszcz na ziemię.]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎scan transliteration, transcription, numbers 67, 10, Greater Poland:
        Deszcz powolny odløczysz dzyedzynye two yey y roznyemogla szye iest ale ty sczwyrdzyl yes yø
        [Deszcz powolny odłączysz, [Boże], dziedzinie twojej i rozniemogła sie jest, ale ty śćwirdził jeś ją.]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎scan transliteration, transcription, numbers 71, 6, Greater Poland:
        Sstopy yako deszcz wruno a yako kropye kapayøcze na zyemyę
        [Z stąpi jako deszcz w runo a jako kropie kapające na ziemię.]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎scan transliteration, transcription, numbers 77, 49, Greater Poland:
        Iobroczyl wkrew rzeky gych y deszcze gich by nye pyly
        [i obrocił w krew rzeki jich i deszcze jich, by nie pili]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎scan transliteration, transcription, number Deut 2, Greater Poland:
        Rozroszczyszye wedzdzu nauka moya plyn yako rossa molwa moya
        [Rozrości sie we dżdżu nauka moja, płyń jako rosa mołwa moja]
      • 1882 [XV p. post.], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts‎[4], page 287:
        Dam wam wczaszne dzdze a zyemą zyszną
        [Dam wam wczasne dżdże a ziemię żyzną]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 99r:
        Persecades sunt ille parve gutte pluviales vlg. drobny desdz
        [Persecades sunt ille parve gutte pluviales vlg. drobny deżdż]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[5], page 89:
        Vy *vyczye, kakosmy vyelye zlego czyrpyely na tey drodze, glod, czyrpyenye […] , descze, grady a sloneczne gorączosczy
        [Wy wycie, kakośmy wiele złego cirpieli na tej drodze, głod, cirpienie […] , deszcze, grady, a słoneczne gorącości]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[6], page 118:
        Chczyenye pyczya szą czyrpye­ly, […] zymno, gorączoscz, dzdze, vyatry vyelykye
        [Chcenie puszcza sie cirpieli, […] zimno gorącość, dżdże, wiatry wielikie]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[7], page 270:
        Alye ya vam movye Mylvyczye nyeprzyaczyelye vasche […] , abysczye byly synovye oycza vasego nyebyeskyego, ktory […] daye svoy descz na prave y nye na prave
        [Ale ja wam mowię: Milujcie nieprzyjaciele wasze […] , abyście byli synowie ojca waszego niebieskiego, ktory […] daje swoj deszcz na prawe i nie na prawe]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[8], page 284:
        Spadl desscz vyelyky, przysly rzeky bystre, vyatrovye vyaly vderzayącz szye, czvsz o on dom, a wsdy nye spadl, bo yest byl zalozon na skalye
        [Spadł deszcz wieliki, przyszły rzeki bystre, wiatrowie wiały uderzając się, czyż o on dom, a wżdy nie spadł, bo jest był założon na skale]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[9], page 354:
        Dzyszya bądzye descz blyszczy szye nyebo
        [Dzisia będzie deszcz: błyszczy się niebo]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[10], page 800:
        Rzekl Herod Jesusie, […] powiedz mi skąd deszcz albo grad wychodzi
        [Rzekł Herod: Jezusie, […] powiedz mi, skąd deszcz albo grad wychodzi?]

    Declension

    Declension of deżdż
    singular plural
    nominative deżdż, deszcz dżdżowie, dżdże
    genitive dżdża —
    dative — —
    accusative deżdż, deszcz dżdże, deszcze
    instrumental — —
    locative dżdżu —
    vocative — —

    Derived terms

    adjective
    nouns
    verbs

    Descendants

    • Polish: deszcz
    • Silesian: dyszcz

    References