deżdż
See also: dezdz
Old Polish
Alternative forms
Etymology
Inherited from Proto-Slavic *dъždžь. First attested in the 14th century.
Pronunciation
Noun
deżdż m inan
- (attested in Lesser Poland, Greater Poland) rain
- Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskietransliteration, transcription, Krakow, page 183b:
- Tescy svøthy gan mal{cy} gest on bil mocz nadpouetrzim Atoczszø nam tesze othem tako pyszeysze gdisz{cy} on tamo napuscy bodøcz gest{cy} on svøthe ewangelye pyszal byl tedy vøcz gest{cy} on crista byl prosyl abicz tha-mo descz vatr itesze sle pouetrze ne-postalo Atako vøcz nasz crist mily gest{cy} go on nagego modlithfe vysluchal byl iscy thamo dosichmasth nathetho puscy any descz any vatr any szadne sle pouetrze thamocz ono nygdy nepostogy
- [Też ci święty Jan miał{ci} jest on był moc nad powietrzym, a toć się nam teże o tem tako pisze, iże gdyż{ci} on tamo na puszczy będąc jest{ci} on święte ewanjelije pisał był, tedy więc jest{ci} on Krysta był prosił, abyć tamo deszcz, wiatr i teże złe powietrze nie postało. A tako więc nasz Kryst miły jest{ci} go on na jego modlitw ie wysłuchał był, iż ci tamo dosichmiast na te to puszczy ani deszcz, ani wiatr, ani żadne z łe powietrze tamoć ono nigdy nie postoji]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]scan transliteration, transcription, numbers 67, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
- Deszcz powolni odløczysz bosze dzedzine twey yroznemogla se iest · ty zaprawdø sczwirdzil ies iø
- [Deszcz powolny odłączysz, Boże, dziedzinie twej i rozniemogła sie jest, ty zaprawdę śćwirdził jeś ją.]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]scan transliteration, transcription, numbers 71, 6, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
- Sstøpy iaco descz wruno yiaco crope kapaiøcze nazemø
- [Z stąpi jako deszcz w runo i jako kropie kapające na ziemię.]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]scan transliteration, transcription, numbers 104, 31, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
- Poloszyl dszdze gich grad oghen szgøczy wszemy gych
- [Położył dżdże jich grad, ogień żgący w ziemi jich.]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]scan transliteration, transcription, numbers 134, 7, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
- Wywodzø obloky odkoncza szeme blyzkawycze wdezdz wczynyl
- [Wywodzę obłoki od końca ziemie, błyskawice w deżdż uczynił]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]scan transliteration, transcription, numbers 146, 8, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
- Gensze pokrywa nebo obloky ygotuge szemy deszdz
- [jenże pokrywa niebo obłoki i gotuje ziemi deżdż]
- 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 2, 5:
- ywszelkø chrøszlyna polskø pyrzwey nysz wiszla naszemyø ywszelkye zele pokragynach drzewyey nyszly gest plod nyosla bo tegdi bog nyespuszczal dszdza naszemyø aczlowyek nyebil gez to bi dzalal szemyø
- [i wszelką chroślinę polską, pirzwej niż wyszła na ziemię, i wszelkie ziele po krajinach, drzewiej niżli jest płod niosła, bo tegdy Bog nie spuszczał dżdża na ziemię a człowiek nie był, jeż to by działał ziemię,]
- 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 8, 2:
- astudnye przesdne szø zatworzyli anyebyeska okna szø odworzyli adszdzowye znyebyosz przestaly
- [A studnie przez dne się zatworzyły a niebieska okna [się otworzyły], a dżdżowie z niebios przestali.]
- 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 19, 24:
- Tedi pan bog spuszczyl gest deszcz krwawi aogen plomyenni snyeba nasodomø anagomorø
- [Tedy Pan Bog spuścił jest deszcz krwawy a ogień płomienny s nieba na Sodomę a na Gomorę]
- 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 9, 33:
- Tegdi wiszedlw Moysesz odffaraona yzmyasta ypodzwygnøøl gest swoge rocze ku panu yprzestaly gromowye ygradowye any wyøczey kapaal deeszcz naszemyø
- [Tegdy wyszedłw Mojsesz od faraona iz miasta i podźwignął jest swoje ręce ku Panu i przestali gromowie i gradowie ani więcej kapał deszcz na ziemię.]
- 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 9, 34:
- Wydzøcz opyøcz ffarao ysze przestaly dszdzye agrad agrzmyenye przyczyny grzechu
- [Widząc opięć farao, iże przestały dżdże a grad, a grzmienie, przyczyni grzechu]
- 1930 [c. 1455], chapter III, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, Reg 17, 7:
- Tedi ponyektorich dnyoch wisech{l} potok bo nye padal descz na zemyø
- [Tedy po niektorych dnioch wysechł potok, bo nie padał deszcz na ziemię.]
- 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławskiscan transliteration, transcription, numbers 67, 10, Greater Poland:
- Deszcz powolny odløczysz dzyedzynye two yey y roznyemogla szye iest ale ty sczwyrdzyl yes yø
- [Deszcz powolny odłączysz, [Boże], dziedzinie twojej i rozniemogła sie jest, ale ty śćwirdził jeś ją.]
- 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławskiscan transliteration, transcription, numbers 71, 6, Greater Poland:
- Sstopy yako deszcz wruno a yako kropye kapayøcze na zyemyę
- [Z stąpi jako deszcz w runo a jako kropie kapające na ziemię.]
- 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławskiscan transliteration, transcription, numbers 77, 49, Greater Poland:
- Iobroczyl wkrew rzeky gych y deszcze gich by nye pyly
- [i obrocił w krew rzeki jich i deszcze jich, by nie pili]
- 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławskiscan transliteration, transcription, number Deut 2, Greater Poland:
- Rozroszczyszye wedzdzu nauka moya plyn yako rossa molwa moya
- [Rozrości sie we dżdżu nauka moja, płyń jako rosa mołwa moja]
- 1882 [XV p. post.], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts[4], page 287:
- Dam wam wczaszne dzdze a zyemą zyszną
- [Dam wam wczasne dżdże a ziemię żyzną]
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 99r:
- Persecades sunt ille parve gutte pluviales vlg. drobny desdz
- [Persecades sunt ille parve gutte pluviales vlg. drobny deżdż]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[5], page 89:
- Vy *vyczye, kakosmy vyelye zlego czyrpyely na tey drodze, glod, czyrpyenye […] , descze, grady a sloneczne gorączosczy
- [Wy wycie, kakośmy wiele złego cirpieli na tej drodze, głod, cirpienie […] , deszcze, grady, a słoneczne gorącości]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[6], page 118:
- Chczyenye pyczya szą czyrpyely, […] zymno, gorączoscz, dzdze, vyatry vyelykye
- [Chcenie puszcza sie cirpieli, […] zimno gorącość, dżdże, wiatry wielikie]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[7], page 270:
- Alye ya vam movye Mylvyczye nyeprzyaczyelye vasche […] , abysczye byly synovye oycza vasego nyebyeskyego, ktory […] daye svoy descz na prave y nye na prave
- [Ale ja wam mowię: Milujcie nieprzyjaciele wasze […] , abyście byli synowie ojca waszego niebieskiego, ktory […] daje swoj deszcz na prawe i nie na prawe]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[8], page 284:
- Spadl desscz vyelyky, przysly rzeky bystre, vyatrovye vyaly vderzayącz szye, czvsz o on dom, a wsdy nye spadl, bo yest byl zalozon na skalye
- [Spadł deszcz wieliki, przyszły rzeki bystre, wiatrowie wiały uderzając się, czyż o on dom, a wżdy nie spadł, bo jest był założon na skale]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[9], page 354:
- Dzyszya bądzye descz blyszczy szye nyebo
- [Dzisia będzie deszcz: błyszczy się niebo]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[10], page 800:
- Rzekl Herod Jesusie, […] powiedz mi skąd deszcz albo grad wychodzi
- [Rzekł Herod: Jezusie, […] powiedz mi, skąd deszcz albo grad wychodzi?]
Declension
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | deżdż, deszcz | dżdżowie, dżdże |
| genitive | dżdża | — |
| dative | — | — |
| accusative | deżdż, deszcz | dżdże, deszcze |
| instrumental | — | — |
| locative | dżdżu | — |
| vocative | — | — |
Derived terms
adjective
nouns
- dżdżawka
- dżdżownica
verbs
- dżdżyć impf
Descendants
References
- Boryś, Wiesław (2005), “deszcz”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Mańczak, Witold (2017), “deszcz”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000), “deszcz”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- Sławski, Franciszek (1958-1965), “deszcz”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
- Brückner, Aleksander (1927), “deszcz”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
- K. Nitsch, editor (1956), “deszcz, deżdż”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 2, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 48
- Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “deszcz, deżdż”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2024), “deszcz, deżdż”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “deszcz, deżdż”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Categories:
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish nouns
- Old Polish masculine nouns
- Old Polish inanimate nouns
- Lesser Poland Old Polish
- Greater Poland Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- zlw-opl:Rain
- zlw-opl:Water