cielesny

Old Polish

Alternative forms

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *tělesьnъ. By surface analysis, ciało + -ny. First attested in 1442.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /t͡ɕʲɛlʲɛsniː/
    • IPA(key): (15th CE) /t͡ɕʲɛlʲɛsni/

    Adjective

    cielesny (comparative cieleśniejszy, derived adverb cieleśnie)

    1. (relational, attested in Southern Borderlands, Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland, Masovia) bodily, corporal; carnal (of or pertaining to the body; sometimes to sexual appetites)
      Synonym: cielny
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 8, 21:
        Smisl y smislyenye czyelestnich sercz pochilila szø gest ku zlemu
        [Smysł i smyślenie cielestnych serc pochyliło się jest ku złemu]
      • 1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 32, 8:
        S nymy gest ramyø cyelestne, ale s namy gest pan bog
        [Z nimi jest ramię cielestne, ale z nami jest Pan Bóg]
      • 1930 [c. 1455], “II Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 8, 11:
        Krol Artaxerses Ezdrasoui kaplanowy... zbawyenye wskazuge: Ia marni a cyelestni, za otplati przisødzaiø, przikazalem gym..., abi s tobø szly do Ierusalem
        [Krol Artakserses Ezdraszowi, kapłanowi... zbawienie wskazuje: Ja marny a cielestny za otpłaty przysądzaję, przykazałem jim..., aby z tobą szli do Jerusalem]
      • 1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎[1], volume V, page 14:
        Czelestny corporale
        [Cielestny corporale]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[2], page 840:
        Ale ony lyvdzye yako zvyerzątha a czyelestny czytaly v Pysmyech vrodzenya boskyego, ale rozvmem ossyądz nye chczely
        [Ale oni ludzie jako źwierzęta a cielestni czytali w Piśmiech urodzenia boskiego, ale rozumem osiąc nie chcieli]
      • End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume VI, number 1:
        Nye czyn grzechu czelesznego procz vrzadv malszenszkyego
        [Nie czyń grzechu cielesnego procz urzędu małżeńskiego]
      • 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[3], [4], [5], volume XXV, page 155:
        Pozadanym czelestnym concupiscencia
        [Pożądanym cielestnym concupiscencia]
      • 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[6], [7], [8], volume XXV, page 155:
        Z roskoszy celesthnych *sczodą vyelka byerze czlowyek his enim epulis tota damnificatur hominis substantia
        [Z rozkoszy cielestnych szkodę wielką bierze człowiek his enim epulis tota damnificatur hominis substantia]
      • 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[9], volume I, Lviv, page 83:
        Wstrzymacz szę od czelestnych ządzy abstinere vos a carnalibus desiderijs
        [Wstrzymać się od cielestnych żądzy abstinere vos a carnalibus desiderijs]
      • 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[10], volume I, Lviv, page 101:
        Grzechom celesttnym peccatis carnalibus
        [Grzechom cielestnym peccatis carnalibus]
      • 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[11], volume V, page 274:
        Czelestne schadze carnalis concupiscencie
        [Cielestne żądze carnalis concupiscencie]
      • 1915 [XV med.], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543‎[12], page 513:
        Luboszczy, roszkoszy czelestnye voluptates
        [Lubości, rozkoszy cielestne voluptates]
      • 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 6, 22:
        Przimyesz pannø z boiaznyø bozø a wyøcey prze myloscz sinow nyszly prze lyvboscz cyelestnø
        [Przymiesz pannę z bojaźnią bożą, a więcej prze miłość, synow, niźli prze lubość cielestną]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[13], Krakow, Brodnia, page 2a:
        Boga proszmy..., abi bylli cziste wnątrznoszczy szercza y bi odstąpil gnyew, abi czeleszną pychą starla picza y pokarmu szkamposcz
        [Boga prośmy..., aby byli czyste wnętrzności sierca i by odstąpił gniew, aby cielesną pychę starła picia i pokarmu skąpość]
      • 1882 [XV p. post.], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts‎[14], page 273:
        Gdy szyą od zbythkow czyelesthnych przesz czysthotą, per continenciam, powczyągamy
        [Gdy się od zbytkow cielestnych przez czystotę, per continenciam, powciągamy]
      • 1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[15], [16], [17], volume XXV, page 275:
        Lubowanye celestne ząndze delectacionem carnalis concupi scencie
        [Lubowanie cielestne żądze delectacionem carnalis concupi scencie]
      • 1880-1894 [XV ex.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[18], volume I, Gniezno, Warsaw, page 144:
        Zadz czyelyesznych nye czynycz
        [Żądz cielesnych nie czynić]
      • 1915 [XV ex.], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543‎[19], page 526:
        Pre imbecillitate corporis vlg. dla mgloszczy czyeleszney
        [Pre imbecillitate corporis vlg. dla mgłości cielesnej]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[20], page 31:
        Ten byl vyerny y wsche pravdy nasladowcza, czystoty czyelestne nyevynnyk, nyevynnoscz svego sercza choval
        [Ten był wierny i wsze prawdy naśladowca, czystoty cielestne niewinnik, niewinność swego serca chował]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[21], page 31:
        Tesch byl barzo czystego czyala, bo wschystka roskosch czyelestną od szyebye byl otrączyl
        [Też był barzo czystego ciała, bo wszystkę rozkosz cielestną od siebie był otrącił]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[22], page 35:
        Myśliłem już nigdy cielestną nieczystotą ciała nie pokalać, alem je czysto chciał chować
        [Myśliłem już nigdy cielestną nieczystotą ciała nie pokalać, alem je czysto chciał chować]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[23], page 38:
        Ten ci... mąż... jest... swej roskoszy cielestne wieliki nieprzyjaciel
        [Ten ci... mąż... jest... wszej roskoszy cielestne wieliki nieprzyjaciel]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[24], Krakow, Brodnia, page 33a:
        Raczi dacz zdrowie czieleszne y wierny pokoy serdeczny
        [Raczy dać zdrowie cielesne i wierny pokoj serdeczny!]
      • 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej‎[25], Modlitewnik Nawojki, page 177:
        Vzycz czelestne zdrowye
        [Użycz cielestne zdrowie]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[26], page 158:
        Myly Yesus nygdy nyemoczen nye postal..., any przemye[mye]nyenya sdrovya czyelestnego nygdy ny myal
        [Miły Jesus nigdy niemocen nie postał..., ani przemie[mie]nienia zdrowia cielestnego nigdy ni miał]
      • 1874-1891 [1442], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[27], [28], [29], volume XIX, page 76:
        Panna szyna porodzyla, przesse wssey stradzy czelestney
        [Panna syna porodziła przeze wszej stradzy cielestnej]
      • 1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎[30], volume IV, page 571:
        Duch[o]wny a czelestny
        [Duch[o]wny a cielestny]
      • 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI‎[31], Krakow, page 712:
        Syosthry... brzemyenne... nye mayą robiczi cziązko roboth thych czyelesthnych
        [Siostry... brzemienne... nie mają robić ciężko robot tych cielestnych]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[32], page 9:
        Bog vlyal dvsche svyątą v to czyalo y oblyal yą swą svyąta mylosczyą, y przylączyl k temv czyalv..., y okraszyl czyelestną *nadobnasczyą
        [Bog wlał duszę świętą w to ciało i oblał ją swą świętą miłością, i przyłączył k temu ciału..., i okrasił cielestną nadobnaścią]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[33], page 158:
        Miły Jesus nigdy niemocen nie postał..., a wszakoż pospolnc niedostatki cirpiał i męki cielestne człowiecze krewkości
        [Miły Jesus nigdy niemocen nie postał..., a wszakoż pospolnc niedostatki cirpiał i męki cielestne człowiecze krewkości]
      • 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej‎[34], Modlitewnik Nawojki, page 146:
        Bylo lyekarstwo dvschne y tez czelesthne
        [Było lekarstwo duszne i też cielestne]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[35], page 84:
        Szli po drodze, a juże im chleba nie dostało ani które pokar­ mienie cielestne mi[e]li
        [Szli po drodze, a juże im chleba nie dostało ani które pokar­ mienie cielestne mi[e]li]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[36], page 278:
        S tegoż snadż uźrąc święty Łukasz, iże święty Maciej rzekł: zogolla, które sie mieni chleb cielesny, i rzekł: chleb nasz wszedni
        [S tegoż snadż uźrąc święty Łukasz, iże święty Maciej rzekł: zogolla, które sie mieni chleb cielesny, i rzekł: chleb nasz wszedni]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[37], page 541:
        Alye przez vyelebnoscz takyey svyątosczy pyrvey vzyvamy svyątosczy mąky bozey, czusch bozego czyala, nysly karmye czyelestne
        [Ale przez wielebność takiej świątości pirwej używamy świątości męki bożej, czusz bożego ciała, niżli karmie cielestne]
      • 1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 82v:
        Corporalis vlg. czelestny
        [Corporalis vlg. cielestny]
      • [XV p. post.], rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rkpsie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 381, z r. 1457, page 60vb:
        [C]orpus […] ... Inde corporalis […] czelestny
        [[C]orpus […] ... Inde corporalis […] cielestny]
      1. material
        • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[38], page 783:
          Pilat tego nie rozumiał, aby miły Cristus mowił o krolewstwie duchownem, ale rozumiał o krolewstwie cielestnym
          [Piłat tego nie rozumiał, aby miły Krystus mowił o krolewstwie duchownem, ale rozumiał o krolewstwie cielestnym]
    2. (hapax legomenon) Corruption of czelny.
      • 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej‎[39], Modlitewnik Nawojki, page 146:
        Bylo lyekarstwo dvschne y tez czelesthne
        [Było lekarstwo duszne i też cielestne]
    3. (hapax legomenon) Corruption of cielętny.
      • 1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 36:
        Czelne a. czelestnye fetas
        [Cielne a. cielestne fetas]

    Derived terms

    nouns

    Descendants

    • Polish: cielesny
    • Silesian: cielesny

    References

    Polish

    Etymology

      Inherited from Old Polish cielesny. By surface analysis, ciało + -ny.

      Pronunciation

      • IPA(key): /t͡ɕɛˈlɛs.nɘ/
      • Audio:(file)
      • Rhymes: -ɛsnɘ
      • Syllabification: cie‧les‧ny

      Adjective

      cielesny (not comparable, derived adverb cieleśnie)

      1. carnal
      2. corporal, bodily
      3. corporeal

      Declension

      Declension of cielesny (hard)
      singular plural
      masculine animate masculine inanimate feminine neuter virile (= masculine personal) non-virile
      nominative/vocative cielesny cielesna cielesne cieleśni cielesne
      genitive cielesnego cielesnej cielesnego cielesnych
      dative cielesnemu cielesnej cielesnemu cielesnym
      accusative cielesnego cielesny cielesną cielesne cielesnych cielesne
      instrumental cielesnym cielesną cielesnym cielesnymi
      locative cielesnym cielesnej cielesnym cielesnych

      Derived terms

      verbs
      adjective

      Further reading

      • “cielesny”, in Wielki słownik języka polskiego‎[40] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
      • “cielesny”, in Polish dictionaries at PWN‎[41] (in Polish)