chwalebny

Old Polish

Alternative forms

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *xvalьbnъ. First attested in the 14th century.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /xfalʲɛbniː/
    • IPA(key): (15th CE) /xfalʲɛbni/

    Adjective

    chwalebny (comparative falebniejszy, superlative nachwalebniejszy, derived adverb chwalebnie)

    1. (attested in Lesser Poland, Masovia, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) praiseworthy, laudable, commendable
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, number Moys 12, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Kto rowen tobe..., pane?... *Welkoczynoczy ges w swøtosczy twogey... y chwa­lebny a czynøczy dzywy
        [Kto rowien tobie..., panie?... Wielkoczyniący jeś w świętości twojej... i chwa­lebny a czyniący dziwy]
      • 1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 16, 25:
        Wyelyki pan a chwalebni barzo
        [Wielili pan a chwalebny bar-zo]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[1], page 53:
        Iże mi wieliką rzecz uczynił, jen jest mocny a jego imię jest święte i chwalebne
        [Iże mi wieliką rzecz uczynił, jen jest mocny a jego imię jest święte i chwalebne]
      • 1424, Kanon mszy św., Canon missae., volume III, page 53:
        Pomni, pane, slug... twych..., ktorzysz tobye obyatuya tø obyatø... pamyøcz czczącz... napirzwey falebney albo slawøtney panni dzewicze Mariey
        [Pomni, Panie, sług... twych..., ktorzyż tobie obiatują tę obiatę... pamięć czciąc... napirzwej falebnej albo sławętnej panny, dziewice Maryjej]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 106:
        Ku chwale wschechmogąnczego i gyego chwaleb­ney porodzyczyelky
        [Ku chwale wszechmogącego i jego chwalebny porodzicielki]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[2], Krakow, Brodnia, page 14a:
        Naaswiathsza y nachwalebnieysza y wie­kuista panno Maria!
        [Naświętsza i nachwalebniejsza i wiekuista panno Maryja!]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[3], Krakow, Brodnia, page 45a:
        Joachymye y Anno..., bosczie wi szamy zasluzili miecz czorką matką bozą nachwalebnieyszą, a po gotowu iesztesczie pana y boga naszego Jesu Crista ieden dziadem, druga babø
        [Joachymie i Anno..., boście wy sami zasłużyli mieć corkę Matkę Bożą nachwalebniejszą a po gotowu jesteście Pana i Boga naszego Jesukrysta jeden dziadem, druga babą]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[4], Krakow, Brodnia, page 46a:
        O Maria, bogarodzice chwalebna!
        [O Maria, bogarodzice chwalebna!]
      • 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej‎[5], Modlitewnik Nawojki, page 42:
        O chwalyebna Maria, ty yesz vlyczka rayszka, ty wrota nyebyeszka
        [O chwalebna Maryja, ty jeś uliczka rajska, ty wrota niebieska]
      • 1424, Kanon mszy św., Canon missae., volume III, page 63:
        S przimowø y s proszbø blogoslawyoney [y] chwalebney zawszdy boszey mathky dzewicze Mariey..., day... pokoy w czaszyech naszych
        [Z przymową i z prośbą błogosławionej [i] chwalebnek zawżdy bożej matki dziewice Maryjej..., daj... pokoj w czasiech naszych]
      • 1902-2024 [c. 1500], Pamiętnik Literacki‎[6], volume XXVIII, page 306:
        [M]at[k]o boza chwalebna!
        [Matko boża chwalebna!]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 95:
        Nayutrza swyantego Voczyecha, mąnczennyka i biskupa chwalebnego... vstawyami
        [Na jutrza świętego Wociecha męczennika i biskupa chwalebnego... ustawiamy]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[7], Krakow, Brodnia, page 53b:
        Raduy sie na wieki w bodze wassa wielmozna wisszokoscz, wielczi przyiacziele bozi, nachwalebneysi apostolowie, mnyeszi!
        [Raduj sie na wieki w Bodze wasza wielmożna wysokość, wielcy przyjaciele boży, nachwalebniejszy apostołowie, Mnieszy!]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[8], Krakow, Brodnia, page 54a:
        Prosimy cziø, abismy chwalebnych apostolow twogich, Jakuba mnyeyszego y wiaczsego, ... bili *wspomosczemy
        [Prosimy cię, abysmy chwalebnych apostołow twojich Jakuba Mniejszego i Więcszego, ... byli wspomoż[cie my]]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[9], Krakow, Brodnia, page 92b:
        Thy yesz Anna chwalebna, darem laszky boszkyey rzeczona
        [Ty jeś Anna chwalebna, darem łaski boskiej rzeczona]
      • 1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI‎[10], Krakow, page 705:
        Chv[alebny]... svyąthy Ffranczischek
        [Chwalebny... święty Franciszek]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 5:
        Xandz Iaroslaw... sz krolem Kazimirem, chwalebnym krolyem polskym
        [Ksiądz Jarosław... z krolem Kazimirem, chwalebnym krolem polskim]
      • 1876-1929 [1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎[11], volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 489:
        Chwalebnemu kszazyączv
        [Chwalebnemu książęciu]
      • 1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎[12], volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 489:
        Nachwalebneysemv gloriosissimo
        [Nachwalebniejszemu gloriosissimo]
      • 1885-2024 [1434], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎[13], volume V, page 32:
        Phalebneysemu gloriosissimo
        [Falebniejszemu gloriosissimo]
      • 1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[14], [15], [16], volume XLVII, page 359:
        *Wchalyebn[e]go a vszythtecznyo gloriosum et fructuosum
        [*Falebnego a użytecznego gloriosum et fructuosum]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 58r:
        Gloriosus […] herlich oder ersam chvalebny
        [Gloriosus […] herlich oder ersam chwalebny]
      1. (attested in Sieradz-Łęczyca) gracious
        • 1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[17], [18], [19], volume XXII, Łęczyca, page 26:
          Phalepnymy almis
          [Falebnymi almis]
        • 1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[20], [21], [22], volume XXII, Łęczyca, page 26:
          Nachwalebnyeyscha alma
          [Nachwalebniejsza alma]
    2. famous
      • 1426, Kanon mszy św., Canon missae., volume IV, page 315:
        My, panye, thwoy szludzy... tego Crista... w nyebyossa *chwalebnye wstøpyenye dayemi... obyathø
        [My, Panie, twoi słudzy... tego Krysta... w niebiosa chwalebn[i]e wstąpienie, dajemy... obiatę]
      • 1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[23], [24], [25], volume XXIII, page 303:
        Chualebna ocrassa clarum decus
        [Chwalebna ocrassa clarum decus]
      • 1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[26], [27], [28], volume XXIII, page 303:
        Chualebne nobile
        [Chwalebne nobile]
      • 1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[29], [30], [31], volume XVI, page 349:
        Chwalebnego stolcza inclite troni
        [Chwalebnego stolcza inclite troni]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[32], page 154:
        A wszakoż takie stąpanie było lubieżne a chwa­lebne, śmierne a nie rzucające
        [A wszakoż takie stąpanie było lubieżne a chwa­lebne, śmierne a nie rzucające]

    Derived terms

    nouns
    • chwalebność
    adjectives
    • chwalny
    nouns
    verbs

    Descendants

    • Polish: chwalebny

    References

    • Boryś, Wiesław (2005), “chwalić”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
    • Mańczak, Witold (2017), “chwalić”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
    • Bańkowski, Andrzej (2000), “chwalebny”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
    • Sławski, Franciszek (1958-1965), “chwalebny”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
    • K. Nitsch, editor (1954), “chwalebny, falebny”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 261
    • Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “chwalebny, falebny”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
    • Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “chwalebny”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
    • Wanda Decyk-Zięba; Krystyna Długosz-Kurczabowa; Stanisław Dubisz; Zygmunt Gałecki; Justyna Garczyńska; Halina Karaś; Alina Kępińska; Anna Pasoń; Izabela Stąpor; Barbara Taras; Izabela Winiarska-Górska (2008), “chwalebny”, in Wanda Decyk-Zięba, Stanisław Dubisz, editors, Glosariusz staropolski - dydaktyczny słownik etymologiczny [Old Polish Glossary - Didactic Etymological Dictionary] (in Polish), Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, →ISBN, page 16

    Polish

    Etymology

      Inherited from Old Polish chwalebny. By surface analysis, chwalba + -ny.

      Pronunciation

      • IPA(key): /xfaˈlɛb.nɘ/
      • Audio:(file)
      • Rhymes: -ɛbnɘ
      • Syllabification: chwa‧leb‧ny

      Adjective

      chwalebny (comparative chwalebniejszy, superlative najchwalebniejszy, derived adverb chwalebnie)

      1. praiseworthy, laudable, commendable
      2. meritorious

      Declension

      Declension of chwalebny (hard)
      singular plural
      masculine animate masculine inanimate feminine neuter virile (= masculine personal) non-virile
      nominative/vocative chwalebny chwalebna chwalebne chwalebni chwalebne
      genitive chwalebnego chwalebnej chwalebnego chwalebnych
      dative chwalebnemu chwalebnej chwalebnemu chwalebnym
      accusative chwalebnego chwalebny chwalebną chwalebne chwalebnych chwalebne
      instrumental chwalebnym chwalebną chwalebnym chwalebnymi
      locative chwalebnym chwalebnej chwalebnym chwalebnych

      Derived terms

      noun
      • chwalebność

      Further reading

      • “chwalebny”, in Wielki słownik języka polskiego‎[33] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
      • “chwalebny”, in Polish dictionaries at PWN‎[34] (in Polish)