ceansaigh

Irish

Alternative forms

Etymology

From Middle Irish cennsaigid (“to tame”), from Old Irish cennais (“mild, gentle”).[1] By surface analysis, ceansa (“gentle”) +‎ -igh.

Pronunciation

  • (Munster) IPA(key): /ˈcɑun̪ˠsˠɪɟ/
  • (Galway) IPA(key): /ˈcan̪ˠsˠə/
  • (Mayo) IPA(key): /ˈcan̪ˠsˠiː/
  • (Ulster) IPA(key): /ˈcan̪ˠsˠi/

Verb

ceansaigh (present analytic ceansaíonn, future analytic ceansóidh, verbal noun ceansú, past participle ceansaithe) (transitive)

  1. to appease, pacify
  2. to tame, control

Conjugation

Conjugation of ceansaigh (second conjugation)
indicative singular plural direct relative autonomous
first second third first second third
present ceansaím ceansaíonn tú;
ceansaír†
ceansaíonn sé, sí ceansaímid;
ceansaíonn muid
ceansaíonn sibh ceansaíonn siad;
ceansaíd†
a cheansaíonn; a cheansaíos ceansaítear
past cheansaigh mé; cheansaíos cheansaigh tú; cheansaís cheansaigh sé, sí cheansaíomar; cheansaigh muid cheansaigh sibh; cheansaíobhair cheansaigh siad; cheansaíodar a cheansaigh ceansaíodh
past habitual cheansaínn /
ceansaínn‡
cheansaíteá /
ceansaíteá‡
cheansaíodh sé, sí /
ceansaíodh sé, sí‡
cheansaímis; cheansaíodh muid /
ceansaímis‡; ceansaíodh muid‡
cheansaíodh sibh /
ceansaíodh sibh‡
cheansaídís; cheansaíodh /
ceansaídís‡; ceansaíodh siad‡
a cheansaíodh cheansaítí /
ceansaítí‡
singular plural direct relative autonomous
first second third first second third
future ceansóidh mé;
ceansód;
ceansóchaidh mé†
ceansóidh tú;
ceansóir†;
ceansóchaidh tú†
ceansóidh sé, sí;
ceansóchaidh sé, sí†
ceansóimid;
ceansóidh muid;
ceansóchaimid†;
ceansóchaidh muid†
ceansóidh sibh;
ceansóchaidh sibh†
ceansóidh siad;
ceansóid†;
ceansóchaidh siad†
a cheansóidh; a cheansós; a cheansóchaidh†; a cheansóchas† ceansófar; ceansóchar†
conditional cheansóinn; cheansóchainn† /
ceansóinn‡; ceansóchainn†‡
cheansófá; cheansóchthᆠ/
ceansófá‡; ceansóchthᆇ
cheansódh sé, sí; cheansóchadh sé, s토/
ceansódh sé, sí‡; ceansóchadh sé, s톇
cheansóimis; cheansódh muid; cheansóchaimis†; cheansóchadh muid† /
ceansóimis‡; ceansódh muid‡; ceansóchaimis†‡; ceansóchadh muid†‡
cheansódh sibh; cheansóchadh sibh† /
ceansódh sibh‡; ceansóchadh sibh†‡
cheansóidís; cheansódh siad; cheansóchaidís†; cheansóchadh siad† /
ceansóidís‡; ceansódh siad‡; ceansóchaidís†‡; ceansóchadh siad†‡
a cheansódh; a cheansóchadh† cheansófaí; cheansóchtha토/
ceansófaí‡; ceansóchtha톇
subjunctive singular plural direct relative autonomous
first second third first second third
present go gceansaí mé;
go gceansaíod†
go gceansaí tú;
go gceansaír†
go gceansaí sé, sí go gceansaímid;
go gceansaí muid
go gceansaí sibh go gceansaí siad;
go gceansaíd†
— go gceansaítear
past dá gceansaínn dá gceansaíteá dá gceansaíodh sé, sí dá gceansaímis;
dá gceansaíodh muid
dá gceansaíodh sibh dá gceansaídís;
dá gceansaíodh siad
— dá gceansaítí
imperative singular plural direct relative autonomous
first second third first second third
— ceansaím ceansaigh ceansaíodh sé, sí ceansaímis ceansaígí;
ceansaídh†
ceansaídís — ceansaítear
past participle ceansaithe
verbal noun ceansú

† archaic or dialect form
‡ dependent form

Derived terms

  • ceansaitheoir m (“appeaser, pacifier; tamer”)
  • neamhcheansaithe (“untamed, uncontrolled; unpacified, unbroken”, adjective)
  • ceansacht f (“gentleness, meekness; tameness”)

Mutation

Mutated forms of ceansaigh
radical lenition eclipsis
ceansaigh cheansaigh gceansaigh

Note: Certain mutated forms of some words can never occur in standard Modern Irish.
All possible mutated forms are displayed for convenience.

References

  1. ^ Gregory Toner, Sharon Arbuthnot, Máire Ní Mhaonaigh, Marie-Luise Theuerkauf, Dagmar Wodtko, editors (2019), “cennsaigid”, in eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language

Further reading

  • Dinneen, Patrick S. (1927), “ceannsuiġim”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla [Irish and English Dictionary], 2nd edition, Dublin: Irish Texts Society, page 177; reprinted with additions 1996, →ISBN
  • Ó Dónaill, Niall (1977), “ceansaigh”, in Foclóir Gaeilge–Béarla [Irish–English Dictionary], Dublin: An Gúm, →ISBN
  • de Bhaldraithe, Tomás (1959), “ceansaigh”, in English-Irish Dictionary, An Gúm
  • “ceansaigh”, in New English-Irish Dictionary, Foras na Gaeilge, 2013–2026