baczyć

See also: bączyć

Old Polish

Etymology

    Back-formation from obáczyć.[1][2] First attested in the 14th century.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /baːt͡ʃʲit͡ɕʲ/
    • IPA(key): (15th CE) /bɒt͡ʃʲit͡ɕʲ/

    Verb

    baczyć impf

    1. to see; to heed
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[1], page 549:
        Poczną pytać: Azalim ja? Iże w tem pytaniu nie baczyli, czyja by ręka ostała w misie z Jezucristem
        [Poczną pytać: "Azalim ja?", iże w tem pytaniu nie baczyli, czyja by ręka ostała w misie z Jezukrystem]
    2. (attested in Greater Poland) to notice, to heed; to be aware of
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 65, 18, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Przeto wisluszal bog y baczil iest glos prosby moiey (propterea exaudivit deus et attendit voci deprecationis meae)
        [Przeto wysłuszał Bog i baczył jest głos prośby mojej (propterea exaudivit Deus et attendit voci deprecationis meae)]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 15v:
        Attendere andencken pylnye bączycz
        [Attendere andencken pilnie baczyć]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 98v:
        Percipio perfecte capio baczą
        [Percipio perfecte capio baczę]
    3. (attested in Greater Poland) to consider, to ponder
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[2], page 701:
        Też jeszcze mamy baczyć, wspominając trudną mękę, ktorą cirpiał miły Cristus u Annasza
        [Też jeszcze mamy baczyć, wspominając trudną mękę, ktorą cirpiał miły Krystus u Annasza]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 67v:
        Innuere id est nutum facere vel signum vel dari intelligi bączycz albo porozvmyecz
        [Innuere id est nutum facere vel signum vel dari intelligi bączyć albo porozumiecz]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 98r:
        Pensare ponderare vel deliberare wegen baczycz vązycz roszvazącz
        [Pensare ponderare vel deliberare wegen baczyć ważyć rozważać]
    4. to contemplate
      • 1901 [Middle of the 15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 426:
        Baczy zawsze møkø (propterea considera semper passionem filii mei)
        [Baczy zawsze mękę (propterea considera semper passionem filii mei)]
    5. to examine
      • 1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 197:
        Bacz dobrze ten ortel, czo gy lagyesz
        [Bacz dobrze ten ortel, co ji łajesz]
    6. (attested in Greater Poland) to remember
      • 1853 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 136:
        Baczczye przyklad, kosthirowye, nąpyschczye gy dzysz w zwey glowye
        [Baczcie przykład, kostyrowie, napiszcie ji dziś w swej głowie!]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 33v:
        Contemplari beschawen oder betrachten bączycz naboznye roszmyslącz
        [Contemplari beschawen oder betrachten baczyć nabożnie rozmyślać]
    7. to conclude, to draw a conclusion
      • 1853 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 140:
        Thu szthąd baczczye, yzecz thak dawno roszlewągya krew luczką marno
        [Tu stąd baczcie, iżeć tak dawno rozlewają krew ludzką marno]
    8. to know, to be aware of
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 93, 8, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Rozumeycze glupi w ludzoch a szaleni nekedi baczicze (stulti aliquando sapite)
        [Rozumiejcie, głupi w ludzioch a szaleni niekiedy baczycie (stulti aliquando sapite)]

    Derived terms

    Descendants

    • Polish: baczyć, bacyć (Far Masovian, Lasovia), bocyć (Łowicz, Zagórze)
    • Silesian: bŏczyć
    • → Old Ruthenian: ба́чити (báčiti), ба́чыти (báčyti)
    • →? Czech: báčiť (dialectal)
    • →? Old Slovak: *báčiť
      • Pannonian Rusyn: бачиц (bačic)
      • Slovak: báčiť, bačic (dialectal)
    • Pomeranian:
      • → Kashubian: baczëc
      • → Slovincian: baczic

    References

    1. ^ Boryś, Wiesław (2005), “baczyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
    2. ^ Sławski, Franciszek (1958-1965), “baczyć”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego

    Further reading

    Polish

    Alternative forms

    Etymology

      Inherited from Old Polish báczyć. By surface analysis, back-formation from obaczyć.

      Pronunciation

       
      • IPA(key): /ˈba.t͡ʂɘt͡ɕ/
      • Audio:(file)
      • Rhymes: -at͡ʂɘt͡ɕ
      • Syllabification: ba‧czyć

      Verb

      baczyć impf

      1. (intransitive, literary) to heed, to pay attention to, to mind [with na (+ accusative) ‘to what’]
        nie bacząc na cenę ― no matter the cost
        nie bacząc na koszty ― sparing no expense
        baczyć na groźbę ― to heed a threat
        baczyć na niebezpieczeństwo ― to recognize a danger
        baczyć na konsekwencje ― to be wary of the consequences
        baczyć na etykietę ― to mind one's manners
      2. (transitive, obsolete) to see, to observe
      3. (transitive, obsolete) to consider, to take into consideration
      4. (intransitive, obsolete) to take care of, to remember [with o (+ locative) ‘of what’]
      5. (transitive, Żywiec) to remember, to recall
        Alternative form: (dialectal) bacyć
      6. (intransitive, obsolete) to think
        Synonym: myśleć
      7. (transitive, Middle Polish) to watch over, to guard
      8. (transitive, Middle Polish) to apply; to sustain
      9. (transitive, Middle Polish) to consider (to ponder over)
        Synonym: rozważać
      10. (transitive, Middle Polish) to heed (to hear or listen to what someone is saying)
      11. (transitive, Middle Polish) to consider as bad
      12. (transitive, Middle Polish) to consider, to opine
        Synonyms: być zdania, mniemać, sądzić, uważać
      13. (transitive, Middle Polish) to conclude (to draw a conclusion)
        Synonym: wnioskować
      14. (transitive, Middle Polish) to foresee, to expect
      15. (transitive, Middle Polish) to forgive, to show mercy
      16. (transitive, Middle Polish) to heed, to beware (to be alert and guarding)
      17. (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
        • 1564, J. Mączyński, Lexicon‎[3], page 250c:
          Noto, Známionuyę/ Cechuyę/ też baczę/ Bierzę ſobie na myśl/ też ſromocę
          [Noto, Znamionuję/ Cechuję/ też baczę/ Bierzę sobie na myśl/ też sromocę]
      18. (reflexive with się, obsolete) to come around, to come to one's senses
        Synonym: opamiętywać się
      19. (reflexive with się, Middle Polish) to notice, to catch sight of
      20. (reflexive with się, Middle Polish) to be knowledgeable in something
        Synonym: znać się
      21. (reflexive with się, Middle Polish) to watch, to guard, to keep an eye on
      22. (reflexive with się, Middle Polish) to consider oneself as
        Synonym: uważać się
      23. (reflexive with się, Middle Polish) to concern (to be about)
        Synonym: dotyczyć
      24. (reflexive with się, Middle Polish) to come out, to turn out to be; to appear
      25. (reflexive with się, Middle Polish) to see or observe oneself, to sense oneself
      26. (reflexive with się, Middle Polish) to confess, to confide
        Synonyms: przyznawać, zwierzać się
      27. (reflexive with się, Middle Polish) to strive for; to be tempted by
      28. (reflexive with się, Middle Polish) to be heeded (to be taken into consideration)

      Conjugation

      Conjugation of baczyć impf (class VIb)
      person singular plural
      masculine feminine neuter virile nonvirile
      infinitive baczyć
      present tense 1st baczę baczymy
      2nd baczysz baczycie
      3rd baczy baczą
      impersonal baczy się
      past tense 1st baczyłem,
      -(e)m baczył
      baczyłam,
      -(e)m baczyła
      baczyłom1,
      -(e)m baczyło
      baczyliśmy,
      -(e)śmy baczyli
      baczyłyśmy,
      -(e)śmy baczyły
      2nd baczyłeś,
      -(e)ś baczył
      baczyłaś,
      -(e)ś baczyła
      baczyłoś1,
      -(e)ś baczyło
      baczyliście,
      -(e)ście baczyli
      baczyłyście,
      -(e)ście baczyły
      3rd baczył baczyła baczyło baczyli baczyły
      impersonal baczono
      future tense 1st będę baczył, będę baczyć będę baczyła, będę baczyć będę baczyło1, będę baczyć będziemy baczyli, będziemy baczyć będziemy baczyły, będziemy baczyć
      2nd będziesz baczył, będziesz baczyć będziesz baczyła, będziesz baczyć będziesz baczyło1, będziesz baczyć będziecie baczyli, będziecie baczyć będziecie baczyły, będziecie baczyć
      3rd będzie baczył, będzie baczyć będzie baczyła, będzie baczyć będzie baczyło, będzie baczyć będą baczyli, będą baczyć będą baczyły, będą baczyć
      impersonal będzie baczyć się
      conditional 1st baczyłbym,
      bym baczył
      baczyłabym,
      bym baczyła
      baczyłobym1,
      bym baczyło
      baczylibyśmy,
      byśmy baczyli
      baczyłybyśmy,
      byśmy baczyły
      2nd baczyłbyś,
      byś baczył
      baczyłabyś,
      byś baczyła
      baczyłobyś1,
      byś baczyło
      baczylibyście,
      byście baczyli
      baczyłybyście,
      byście baczyły
      3rd baczyłby,
      by baczył
      baczyłaby,
      by baczyła
      baczyłoby,
      by baczyło
      baczyliby,
      by baczyli
      baczyłyby,
      by baczyły
      impersonal baczono by
      imperative 1st niech baczę baczmy
      2nd bacz baczcie
      3rd niech baczy niech baczą
      less common forms
      pluperfect
      (dated, literary)
      1st baczyłem był baczyłam była baczyłom było1 baczyliśmy byli baczyłyśmy były
      2nd baczyłeś był baczyłaś była baczyłoś było1 baczyliście byli baczyłyście były
      3rd baczył był baczyła była baczyło było baczyli byli baczyły były
      past conditional
      (dated, literary)
      1st byłbym baczył byłabym baczyła byłobym baczyło1 bylibyśmy baczyli byłybyśmy baczyły
      2nd byłbyś baczył byłabyś baczyła byłobyś baczyło1 bylibyście baczyli byłybyście baczyły
      3rd byłby baczył byłaby baczyła byłoby baczyło byliby baczyli byłyby baczyły
      active adjectival participle baczący bacząca baczące baczący baczące
      passive adjectival participle baczony baczona baczone baczeni baczone
      contemporary adverbial participle bacząc
      verbal noun baczenie

      1Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.

      Derived terms

      adjective
      adverb
      verbs

      Further reading

      • “baczyć”, in Wielki słownik języka polskiego‎[4] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
      • “baczyć”, in Polish dictionaries at PWN‎[5] (in Polish)
      • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “baczyć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
      • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “baczyć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
      • Paweł Kupiszewski (17.02.2016), “BACZYĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
      • Paweł Kupiszewski (17.02.2016), “BACZYĆ SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
      • Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “baczyć”, in Słownik języka polskiego
      • Aleksander Zdanowicz (1861), “baczyć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
      • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “baczyć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 81
      • baczyć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
      • Izydor Kopernicki (1875), “baczyć”, in “Spostrzeżenia nad właściwościami językowémi w mowie Górali Bieskidowych z dodatkiem słowniczka wyrazów góralskich”, in Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności (I)‎[6], volume 3, Kraków: Akademia Umiejętności, page 368