baczyć
See also: bączyć
Old Polish
Etymology
Etymology tree
Back-formation from obáczyć.[1][2] First attested in the 14th century.
Pronunciation
Verb
baczyć impf
- to see; to heed
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[1], page 549:
- Poczną pytać: Azalim ja? Iże w tem pytaniu nie baczyli, czyja by ręka ostała w misie z Jezucristem
- [Poczną pytać: "Azalim ja?", iże w tem pytaniu nie baczyli, czyja by ręka ostała w misie z Jezukrystem]
- (attested in Greater Poland) to notice, to heed; to be aware of
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]scan transliteration, transcription, numbers 65, 18, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
- Przeto wisluszal bog y baczil iest glos prosby moiey (propterea exaudivit deus et attendit voci deprecationis meae)
- [Przeto wysłuszał Bog i baczył jest głos prośby mojej (propterea exaudivit Deus et attendit voci deprecationis meae)]
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 15v:
- Attendere andencken pylnye bączycz
- [Attendere andencken pilnie baczyć]
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 98v:
- Percipio perfecte capio baczą
- [Percipio perfecte capio baczę]
- (attested in Greater Poland) to consider, to ponder
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[2], page 701:
- Też jeszcze mamy baczyć, wspominając trudną mękę, ktorą cirpiał miły Cristus u Annasza
- [Też jeszcze mamy baczyć, wspominając trudną mękę, ktorą cirpiał miły Krystus u Annasza]
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 67v:
- Innuere id est nutum facere vel signum vel dari intelligi bączycz albo porozvmyecz
- [Innuere id est nutum facere vel signum vel dari intelligi bączyć albo porozumiecz]
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 98r:
- Pensare ponderare vel deliberare wegen baczycz vązycz roszvazącz
- [Pensare ponderare vel deliberare wegen baczyć ważyć rozważać]
- to contemplate
- 1901 [Middle of the 15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 426:
- Baczy zawsze møkø (propterea considera semper passionem filii mei)
- [Baczy zawsze mękę (propterea considera semper passionem filii mei)]
- to examine
- 1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 197:
- Bacz dobrze ten ortel, czo gy lagyesz
- [Bacz dobrze ten ortel, co ji łajesz]
- (attested in Greater Poland) to remember
- 1853 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 136:
- Baczczye przyklad, kosthirowye, nąpyschczye gy dzysz w zwey glowye
- [Baczcie przykład, kostyrowie, napiszcie ji dziś w swej głowie!]
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 33v:
- Contemplari beschawen oder betrachten bączycz naboznye roszmyslącz
- [Contemplari beschawen oder betrachten baczyć nabożnie rozmyślać]
- to conclude, to draw a conclusion
- 1853 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 140:
- Thu szthąd baczczye, yzecz thak dawno roszlewągya krew luczką marno
- [Tu stąd baczcie, iżeć tak dawno rozlewają krew ludzką marno]
- to know, to be aware of
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]scan transliteration, transcription, numbers 93, 8, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
- Rozumeycze glupi w ludzoch a szaleni nekedi baczicze (stulti aliquando sapite)
- [Rozumiejcie, głupi w ludzioch a szaleni niekiedy baczycie (stulti aliquando sapite)]
Derived terms
noun
Descendants
- Polish: baczyć, bacyć (Far Masovian, Lasovia), bocyć (Łowicz, Zagórze)
- Silesian: bŏczyć
- → Old Ruthenian: ба́чити (báčiti), ба́чыти (báčyti)
- →? Czech: báčiť (dialectal)
- →? Old Slovak: *báčiť
- Pomeranian:
- → Kashubian: baczëc
- → Slovincian: baczic
References
- ^ Boryś, Wiesław (2005), “baczyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- ^ Sławski, Franciszek (1958-1965), “baczyć”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
- Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “baczyć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “baczyć”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Further reading
- Mańczak, Witold (2017), “baczyć”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000), “baczyć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- Brückner, Aleksander (1927), “baczyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
Polish
Alternative forms
Etymology
Etymology tree
Inherited from Old Polish báczyć. By surface analysis, back-formation from obaczyć.
Pronunciation
Audio: (file) - Rhymes: -at͡ʂɘt͡ɕ
- Syllabification: ba‧czyć
Verb
baczyć impf
- (intransitive, literary) to heed, to pay attention to, to mind [with na (+ accusative) ‘to what’]
- nie bacząc na cenę ― no matter the cost
- nie bacząc na koszty ― sparing no expense
- baczyć na groźbę ― to heed a threat
- baczyć na niebezpieczeństwo ― to recognize a danger
- baczyć na konsekwencje ― to be wary of the consequences
- baczyć na etykietę ― to mind one's manners
- (transitive, obsolete) to see, to observe
- (transitive, obsolete) to consider, to take into consideration
- (intransitive, obsolete) to take care of, to remember [with o (+ locative) ‘of what’]
- (transitive, Żywiec) to remember, to recall
- Alternative form: (dialectal) bacyć
- (intransitive, obsolete) to think
- Synonym: myśleć
- (transitive, Middle Polish) to watch over, to guard
- (transitive, Middle Polish) to apply; to sustain
- (transitive, Middle Polish) to consider (to ponder over)
- Synonym: rozważać
- (transitive, Middle Polish) to heed (to hear or listen to what someone is saying)
- (transitive, Middle Polish) to consider as bad
- (transitive, Middle Polish) to consider, to opine
- Synonyms: być zdania, mniemać, sądzić, uważać
- (transitive, Middle Polish) to conclude (to draw a conclusion)
- Synonym: wnioskować
- (transitive, Middle Polish) to foresee, to expect
- (transitive, Middle Polish) to forgive, to show mercy
- (transitive, Middle Polish) to heed, to beware (to be alert and guarding)
- (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
- 1564, J. Mączyński, Lexicon[3], page 250c:
- Noto, Známionuyę/ Cechuyę/ też baczę/ Bierzę ſobie na myśl/ też ſromocę
- [Noto, Znamionuję/ Cechuję/ też baczę/ Bierzę sobie na myśl/ też sromocę]
- (reflexive with się, obsolete) to come around, to come to one's senses
- Synonym: opamiętywać się
- (reflexive with się, Middle Polish) to notice, to catch sight of
- (reflexive with się, Middle Polish) to be knowledgeable in something
- (reflexive with się, Middle Polish) to watch, to guard, to keep an eye on
- (reflexive with się, Middle Polish) to consider oneself as
- (reflexive with się, Middle Polish) to concern (to be about)
- Synonym: dotyczyć
- (reflexive with się, Middle Polish) to come out, to turn out to be; to appear
- (reflexive with się, Middle Polish) to see or observe oneself, to sense oneself
- (reflexive with się, Middle Polish) to confess, to confide
- Synonyms: przyznawać, zwierzać się
- (reflexive with się, Middle Polish) to strive for; to be tempted by
- (reflexive with się, Middle Polish) to be heeded (to be taken into consideration)
Conjugation
1Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.
Derived terms
adjective
adverb
noun
verbs
- obaczyć pf, obaczać impf
- odzobaczyć pf
- przebaczyć pf, przebaczać impf
- wybaczyć pf, wybaczać impf
- zobaczyć pf
Further reading
- “baczyć”, in Wielki słownik języka polskiego[4] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “baczyć”, in Polish dictionaries at PWN[5] (in Polish)
- Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “baczyć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “baczyć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Paweł Kupiszewski (17.02.2016), “BACZYĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
- Paweł Kupiszewski (17.02.2016), “BACZYĆ SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “baczyć”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861), “baczyć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “baczyć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 81
- baczyć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
- Izydor Kopernicki (1875), “baczyć”, in “Spostrzeżenia nad właściwościami językowémi w mowie Górali Bieskidowych z dodatkiem słowniczka wyrazów góralskich”, in Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności (I)[6], volume 3, Kraków: Akademia Umiejętności, page 368
Categories:
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *h₃ekʷ-
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish back-formations
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish verbs
- Old Polish imperfective verbs
- Old Polish terms with quotations
- Greater Poland Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish back-formations
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *h₃ekʷ-
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Middle Polish
- Żywiec Polish
- Polish terms with audio pronunciation
- Rhymes:Polish/at͡ʂɘt͡ɕ
- Rhymes:Polish/at͡ʂɘt͡ɕ/2 syllables
- Polish lemmas
- Polish verbs
- Polish imperfective verbs
- Polish intransitive verbs
- Polish literary terms
- Polish terms with collocations
- Polish transitive verbs
- Polish terms with obsolete senses
- Polish terms with uncertain meaning
- Polish terms with quotations
- Polish reflexive verbs
- Polish class VIb verbs
- pl:Thinking