bałwan
See also: bałwán
Old Polish
Etymology
Inherited from Proto-Slavic *bъlvanъ. First attested in the 14th century.
Pronunciation
Noun
bałwan m animacy unattested
- (religion, attested in Lesser Poland, Greater Poland) idol, graven image
- Synonym: modła
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]scan transliteration, transcription, numbers 105, 20, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
- Modlyly sø sie rytym balwanom (adoraverunt sculptile)
- [Modlili są sie rytym bałwanom (adoraverunt sculptile)]
- c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 125v:
- Simulacrum id est imago effigies eyn abgot balvan
- [Simulacrum id est imago effigies eyn abgot bałwan]
- salt block of a certain size
- 1874 [1418], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące[1], volume XVII, page 164:
- Bancum salis seu balwan
- [Bancum salis seu bałwan]
- XV p. post., rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rękopisie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 3297, z r. 1476, page 29r:
- Bancus […] est scamnum uel magnum frustum salis proprie balvan
- [Bancus […] est scamnum uel magnum frustum salis proprie bałwan]
- XV p. post., Rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rękopisie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 1630, page 8v:
- Bancus […] est scampnum uel magnum frustum [sa] salis proprie balvan
- [Bancus […] est scampnum uel magnum frustum [sa] salis proprie bałwan]
Derived terms
adjective
noun
Descendants
- Polish: bałwan, bałwán, bełwán (Masuria, Ostróda, Warmia), bełdán (Masuria), bałaban (Near Masovian)
- Silesian: bałwōn
References
- Boryś, Wiesław (2005), “bałwan”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Mańczak, Witold (2017), “bałwan”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000), “bałwan”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- Sławski, Franciszek (1958-1965), “bałwan”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
- Brückner, Aleksander (1927), “bałwan”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
- Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “bałwan”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2023), “bałwan”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Polish
Alternative forms
Etymology
Inherited from Old Polish bałwan.
Pronunciation
Audio: (file) - Rhymes: -awvan
- Syllabification: bał‧wan
Noun
bałwan m animal (female equivalent bałwanica, diminutive bałwanek)
- snowman (figure made of snow)
Declension
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | bałwan | bałwany |
| genitive | bałwana | bałwanów |
| dative | bałwanowi | bałwanom |
| accusative | bałwana | bałwany |
| instrumental | bałwanem | bałwanami |
| locative | bałwanie | bałwanach |
| vocative | bałwanie | bałwany |
Noun
bałwan m animal
- (religion, dated, in some compounds) idol, graven image
- Synonym: idol
- (hunting) stuffed black grouse or figure used as a lure
Declension
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | bałwan | bałwany |
| genitive | bałwana | bałwanów |
| dative | bałwanowi | bałwanom |
| accusative | bałwana | bałwany |
| instrumental | bałwanem | bałwanami |
| locative | bałwanie | bałwanach |
| vocative | bałwanie | bałwany |
Noun
bałwan m inan
- (literary) breaker; foamy sea wave
- (archaic, historical) large block, chunk, or column (of salt, lead, tin, ice, smoke, etc.)
Declension
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | bałwan | bałwany |
| genitive | bałwanu | bałwanów |
| dative | bałwanowi | bałwanom |
| accusative | bałwan | bałwany |
| instrumental | bałwanem | bałwanami |
| locative | bałwanie | bałwanach |
| vocative | bałwanie | bałwany |
Noun
bałwan m pers (female equivalent bałwanica)
- (colloquial, derogatory) galoot, blockhead, moron, idiot
- Synonyms: see Thesaurus:głupiec
Declension
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | bałwan | bałwani, bałwany1 |
| genitive | bałwana | bałwanów |
| dative | bałwanowi | bałwanom |
| accusative | bałwana | bałwanów |
| instrumental | bałwanem | bałwanami |
| locative | bałwanie | bałwanach |
| vocative | bałwanie | bałwani |
1Deprecative.
Derived terms
adjectives
- bałwaniasty
- bałwanisty
- bałwanowaty
- bałwanowy
- bałwański
- bałwochwalczy
- bałwochwalny
- bałwochwalski
adverb
nouns
- bałwaństwo
- bałwochwalca
- bałwochwalczyni
- bałwochwalnia
- bałwochwalnica
- bałwochwalstwo
verbs
- bałwanić impf, zbałwanić pf
- bałwanieć impf, zbałwanieć pf
- bałwochwalić impf
Further reading
- “bałwan”, in Wielki słownik języka polskiego[2] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “bałwan”, in Polish dictionaries at PWN[3] (in Polish)
- Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “bałwan”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Danuta Lankiewicz (14.09.2021), “BAŁWAN”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “bałwan”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861), “bałwan”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “bałwan”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 91
Categories:
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish nouns
- Old Polish masculine nouns
- zlw-opl:Religion
- Lesser Poland Old Polish
- Greater Poland Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Middle Polish
- Polish terms with audio pronunciation
- Rhymes:Polish/awvan
- Rhymes:Polish/awvan/2 syllables
- Polish lemmas
- Polish nouns
- Polish nouns with other-gender equivalents
- Polish masculine nouns
- Polish animal nouns
- Polish hard masculine animal nouns
- pl:Religion
- Polish dated terms
- pl:Hunting
- Polish inanimate nouns
- Polish literary terms
- Polish terms with archaic senses
- Polish terms with historical senses
- Polish hard masculine inanimate nouns
- Polish personal nouns
- Polish colloquialisms
- Polish derogatory terms
- Polish hard masculine personal nouns
- pl:Male
- pl:Male people
- pl:Sculpture
- pl:Snow
- pl:Winter activities