atque
Latin
Alternative forms
Etymology
Perhaps from Proto-Italic *at-kʷe or Proto-Italic *ad-kʷe. The term may be cognate with Umbrian 𐌀𐌐𐌄 (ape), although De Vaan considers this uncertain due to the different meanings of the terms. Alternatively, may be from ad (“to”) + -que (“and”) or from at (“yet, whereas”) + -que (“and”).[1]
Pronunciation
- (Classical Latin) IPA(key): [ˈat.kʷɛ]
- (modern Italianate Ecclesiastical) IPA(key): [ˈat.kʷe]
Conjunction
atque
- and, and also, and besides, and too, and even, and in fact
- Ad vim atque ad arma cōnfugere.
- To resort to violence and to arms.
- habēmus pāpam – ēminentissimum ac reverendissimum dominum […]
- We have a Pope – the Most Eminent and Most Reverend Lord […]
- (literally, “...the most outstanding and most to-be-revered...”)
- 63 BCE, Cicero, In Catilinam orationes 1.1:
- Quam diū quisquam erit quī tē dēfendēre audeat, vīvēs, et vīvēs ita ut nunc vīvis, multīs meīs et firmīs praesidiīs obsessus nē commōvēre tē contrā rem pūblicam possīs. Multōrum tē etiam oculī et aurēs nōn sentientem, sīcut adhūc fēcērunt, speculābuntur atque custōdient.
- As long as one person exists who can dare to defend you, you shall live; but you shall live as you do now, surrounded by my many and trusty guards, so that you shall not be able to stir one finger against the republic: many people's eyes and ears shall still observe and watch you, as they have hitherto done, though you shall not perceive them.
- Quam diū quisquam erit quī tē dēfendēre audeat, vīvēs, et vīvēs ita ut nunc vīvis, multīs meīs et firmīs praesidiīs obsessus nē commōvēre tē contrā rem pūblicam possīs. Multōrum tē etiam oculī et aurēs nōn sentientem, sīcut adhūc fēcērunt, speculābuntur atque custōdient.
- yet, nevertheless
- (after certain expressions of comparison) as, than, from, sometimes with reinforcing ut or sī
- Synonym: quam
- after terms implying difference
- 59 CE, Cicero, Epistulae ad Atticum 2.18.2:
- Habet etiam Campana lex exsecrationem in contione candidatorum, si mentionem fecerint quo aliter ager possideatur atque ut ex legibus Iuliis.
- (please add an English translation of this quotation)
- Habet etiam Campana lex exsecrationem in contione candidatorum, si mentionem fecerint quo aliter ager possideatur atque ut ex legibus Iuliis.
- 54 BCE, Cicero, Epistulae ad familiares 13.43:
- negotiaque omnia Nasonis non secus commendo, ac si mea essent.
- (please add an English translation of this quotation)
- negotiaque omnia Nasonis non secus commendo, ac si mea essent.
- c. 52 BCE, Julius Caesar, Commentarii de bello Gallico 7.14:
- Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit
- He teaches that they must fight by a very different method from that which had been previously adopted
- Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit
- c. 48 BCE, Julius Caesar, Commentarii de bello civili 3.51.4:
- […] alia enim sunt lēgātī partēs atque imperātōris […]
- […] after all, the duties of the legate aren't the same as those of the general […]
- […] alia enim sunt lēgātī partēs atque imperātōris […]
- 45 BCE, Cicero, Epistulae ad Atticum 13.51.1:
- nec me hercule scripsi aliter ac si πρὸς ἴσον ὅμοιόνque scriberem
- (please add an English translation of this quotation)
- nec me hercule scripsi aliter ac si πρὸς ἴσον ὅμοιόνque scriberem
- 45 BCE, Cicero, Tusculanae disputationes 3.73:
- qui suos casus aliter ferunt atque ut auctores aliis ipsi fuerunt
- (please add an English translation of this quotation)
- qui suos casus aliter ferunt atque ut auctores aliis ipsi fuerunt
- 86 BCE – c. 35 BCE, Gaius Sallustius Crispus, The War with Jugurtha 7.3.1:
- Sed ea rēs longē aliter, ac ratus erat, ēvēnit.
- But the result was far different from what he had anticipated.
- Sed ea rēs longē aliter, ac ratus erat, ēvēnit.
- 27 BCE – 25 BCE, Titus Livius, Ab urbe condita 5.5:
- Haec sunt, tribuni, consilia vestra, non hercule dissimilia ac si quis aegro qui curari se fortiter passus extemplo convalescere possit, cibi gratia praesentis aut potionis longinquum et forsitan insanabilem morbum efficiat.
- (please add an English translation of this quotation)
- Haec sunt, tribuni, consilia vestra, non hercule dissimilia ac si quis aegro qui curari se fortiter passus extemplo convalescere possit, cibi gratia praesentis aut potionis longinquum et forsitan insanabilem morbum efficiat.
- after terms implying equality
- c. 206 BCE, Plautus, Miles Gloriosus 1251:
- Si amavit umquam aut si parem sapientiam habet ac formam,
- (please add an English translation of this quotation)
- Si amavit umquam aut si parem sapientiam habet ac formam,
- 239 BCE – 169 BCE, Ennius, Hecuba 207–208 (apud Aulus Gellius, Noctes Atticae 11.4.3):
- nam opulenti cum locuntur pariter atque ignobiles,
eadem dicta eademque oratio aequa non aeque valet.- (please add an English translation of this quotation)
- nam opulenti cum locuntur pariter atque ignobiles,
- 163 BCE, Publius Terentius Afer, Heauton Timorumenos 265:
- vitast eadem et animus te erga idem ac fuit,
- (please add an English translation of this quotation)
- vitast eadem et animus te erga idem ac fuit,
- 161 BCE, Publius Terentius Afer, Phormio 1028:
- faxo tali sum mactatum atque hic ĕst infortunio.
- (please add an English translation of this quotation)
- faxo tali sum mactatum atque hic ĕst infortunio.
- 161 BCE, Publius Terentius Afer, Phormio 786:
- Pariter nunc opera me adiuves ac re dudum opitulata es.
- (please add an English translation of this quotation)
- Pariter nunc opera me adiuves ac re dudum opitulata es.
- 84 BCE, Cicero, De inventione 2.70:
- In hanc argumentationis ex isdem locis sumendae sunt atque in causam negotialem, qua de ante dictum est.
- (please add an English translation of this quotation)
- In hanc argumentationis ex isdem locis sumendae sunt atque in causam negotialem, qua de ante dictum est.
- c. 110 BCE – c. 25 BCE, Cornelius Nepos, De viris illustribus I. Miltiades 7.4:
- cum totidem navibus atque erat profectus
- (please add an English translation of this quotation)
- cum totidem navibus atque erat profectus
- c. 110 BCE – c. 25 BCE, Cornelius Nepos, De viris illustribus XIV. Datames 3.5:
- parique eum atque illos imperio esse iussit
- (please add an English translation of this quotation)
- parique eum atque illos imperio esse iussit
- 45 BCE, Cicero, De natura deorum 3.3:
- neque enim mihi par ratio cum Lucilio est, ac tecum fuit
- (please add an English translation of this quotation)
- neque enim mihi par ratio cum Lucilio est, ac tecum fuit
- 45 BCE, Cicero, De natura deorum 3.8:
- Tu autem quod quaeris, similiter facis, ac si me roges, cur te duobus contuear oculis et non altero coniveam, cum idem uno adsequi possim.
- (please add an English translation of this quotation)
- Tu autem quod quaeris, similiter facis, ac si me roges, cur te duobus contuear oculis et non altero coniveam, cum idem uno adsequi possim.
- 116 BCE – 27 BCE, Marcus Terentius Varro, Rerum rusticarum 2.7.15:
- Equi quod alii sunt ad rem militarem idonei, alii ad vecturam, alii ad admissuram, alii ad cursuram, non item sunt spectandi atque habendi.
- (please add an English translation of this quotation)
- Equi quod alii sunt ad rem militarem idonei, alii ad vecturam, alii ad admissuram, alii ad cursuram, non item sunt spectandi atque habendi.
- 27 BCE – 25 BCE, Titus Livius, Ab urbe condita 2.33.10:
- Eodem anno Agrippa Menenius moritur, vir omni in vita pariter patribus ac plebi carus, post secessionem carior plebi factus.
- (please add an English translation of this quotation)
- Eodem anno Agrippa Menenius moritur, vir omni in vita pariter patribus ac plebi carus, post secessionem carior plebi factus.
- 27 BCE – 25 BCE, Titus Livius, Ab urbe condita 6.28.6:
- similem pavorem inde ac fugam fore ac bello Gallico fuerit
- (please add an English translation of this quotation)
- similem pavorem inde ac fugam fore ac bello Gallico fuerit
- with prō eō
- 84 BCE, Cicero, De inventione 1.54:
- Si tacebitur, elicienda responsio est aut, quoniam taciturnitas imitatur confessionem, pro eo, ac si concessum sit, concludere oportebit argumentationem.
- (please add an English translation of this quotation)
- Si tacebitur, elicienda responsio est aut, quoniam taciturnitas imitatur confessionem, pro eo, ac si concessum sit, concludere oportebit argumentationem.
- 63 BCE, Cicero, In Catilinam orationes 4.2:
- Nam primum debeo sperare omnis deos, qui huic urbi praesident, pro eo mihi, ac mereor, relaturos esse gratiam
- (please add an English translation of this quotation)
- Nam primum debeo sperare omnis deos, qui huic urbi praesident, pro eo mihi, ac mereor, relaturos esse gratiam
- 44 BCE, Servius Sulpicius (apud Cicero, Epistulae ad familiares 4.5):
- Posteaquam mihi renuntiatum est de obitu Tulliae, filiae tuae, sane quam pro eo, ac debui, graviter molesteque tuli
- (please add an English translation of this quotation)
- Posteaquam mihi renuntiatum est de obitu Tulliae, filiae tuae, sane quam pro eo, ac debui, graviter molesteque tuli
- (rare) with mūtō (“to change”) and derivatives: from
- (rare) with comparatives
Usage notes
- Although there is much variation in manuscript spellings, atque is usually found in front of words beginning with a vowel or h while ac is more common before consonants.
Descendants
(Note: see ac.)
References
- ^ De Vaan, Michiel (2008), “ad”, in Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 7), Leiden, Boston: Brill, →ISBN, pages 24, 59
- “atque, ac” in the Thesaurus Linguae Latinae (TLL Open Access), Berlin (formerly Leipzig): De Gruyter (formerly Teubner), 1900–present
Further reading
- “atque”, in Charlton T. Lewis and Charles Short (1879), A Latin Dictionary, Oxford: Clarendon Press
- “atque”, in Charlton T. Lewis (1891), An Elementary Latin Dictionary, New York: Harper & Brothers
- “atque”, in Gaffiot, Félix (1934), Dictionnaire illustré latin-français, Hachette.
- Carl Meißner; Henry William Auden (1894), Latin Phrase-Book[1], London: Macmillan and Co.
- more than once; repeatedly: semel atque iterum; iterum ac saepius; identidem; etiam atque etiam
- the spirit of the times, the fashion: saeculi consuetudo or ratio atque inclinatio temporis (temporum)
- to entreat earnestly; to make urgent requests: magno opere, vehementer, etiam atque etiam rogare aliquem
- to strain every nerve, do one's utmost in a matter: omni ope atque opera or omni virium contentione eniti, ut
- zealous pursuit of truth: veri inquisitio atque investigatio
- to have had practical experience: in rebus atque in usu versatum esse
- to have attained to a high degree of culture: omni vita atque victu excultum atque expolitum esse (Brut. 25. 95)
- the exalted strain of the speech: elatio atque altitudo orationis
- to be dear to some one: carum atque iucundum esse alicui
- something is contrary to my moral sense, goes against my principles: aliquid abhorret a meis moribus (opp. insitum [atque innatum] est animo or in animo alicuius)
- to have the good of the state at heart: omnia de re publica praeclara atque egregia sentire
- an impartial witness: testis incorruptus atque integer
- to carry off booty: ferre atque agere praedam
- to ravage with fire and sword: omnia ferro ignique, ferro atque igni or ferro flammaque vastare
- to surrender oneself to the discretion of some one: se permittere in fidem atque in potestatem alicuius (B. G. 2. 3)
- as if the victory were already won: sicut parta iam atque explorata victoria
- so much for this subject...; enough has been said on..: atque or sed haec (quidem) hactenus
- so much for this subject...; enough has been said on..: atque haec quidem de...
- there is this also to notice: atque etiam hoc animadvertendum est
- it is quite manifest: exstat atque eminet
- more than once; repeatedly: semel atque iterum; iterum ac saepius; identidem; etiam atque etiam
- atque in Ramminger, Johann (16 July 2016 (last accessed)), Neulateinische Wortliste: Ein Wörterbuch des Lateinischen von Petrarca bis 1700[2], pre-publication website, 2005-2016
- De Vaan, Michiel (2008), Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 7), Leiden, Boston: Brill, →ISBN, page 59
Categories: