topór
Kashubian
Etymology
Inherited from Proto-Slavic *topòrъ.
Pronunciation
- IPA(key): /ˈtɔ.pwor/
- Rhymes: -ɔpwor
- Syllabification: to‧pór
Noun
topór m inan (diminutive topórk, augmentative topòrzëszcze)
- axe (tool resembling an axe, consisting of a blade mounted on a wooden handle, used for cutting or chopping someone or something, formerly used as a weapon)
Further reading
- Stefan Ramułt (1993) [1893], “topór”, in Jerzy Trepczyk, editor, Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego (in Kashubian), 3 edition
- Sychta, Bernard (1972), “topȯr”, in Słownik gwar kaszubskich [Dictionary of Kashubian dialects] (in Polish), volumes 5 (S – T), Wrocław: Ossolineum, page 370
- Jan Trepczyk (1994), “topór”, in Słownik polsko-kaszubski (in Kashubian), volumes 1–2
- Eùgeniusz Gòłąbk (2011), “topór”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi[1]
- “topór”, in Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka [Internet Dictionary of the Kashubian Language], Fundacja Kaszuby, 2022
Old Polish
Etymology
Inherited from Proto-Slavic *topòrъ. First attested in 1402.
Pronunciation
Noun
topór m animacy unattested (diminutive toporzec)
- (attested in Masovia, Greater Poland) axe (cutting tool mounted on a wooden handle, used for cutting, chopping or processing wood, also used as a weapon)
- 1920 [1402], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 234, Płońsk:
- Csom vczinil Chrczonowi, tom vczinil za yego poczøtkem, kedi na mø toporem kinøl
- [Csom uczynił Chrczonowi, tom uczynił za jego początkiem, kiedy na mię toporem kinął]
- 1960 [1402], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 178, Pyzdry:
- Iaco swadczimi, isz Stachna ne vcradl sekiri, topora i gynich rzeczi
- [Jaok świadczymy, iż Stachna nie ukradł siekiry, topora i jinych rzeczy]
- 1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2906, Warsaw:
- Czsom vczinil Barthlomeyowi, tho za gego poczanthkem, kedi mi psi dawal, psal i thopora na myø dobil
- [Csom uczynił Bartłomiejowi, to za jego początkiem, kiedy mi psy dawał, psał i topora na mię dobył]
- 1931 [1450], “Instytucja początku w średniowiecznym prawie mazowieckim”, in Józef Rafacz, editor, Themis Polska, volume 6, Masovia, page 26:
- Czom zabyl Janove, tho za gyego poczathkyem, kedi […] na mya thopora pothnoszl
- [Com zabił Janowię, to za jego początkiem, kiedy […] na mię topora podnosił]
- 1868 [1494], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego[2], volume XV (quotation in Old Polish; overall work in Polish, Latin, and Old Polish), page 320:
- Pila, corda et thopor in molendino manere debent
- [Piła, corda et topor in molendino manere debent]
- (attested in Lesser Poland, heraldry) axe (element of a coat of arms)
- 1962-1975 [1450], Stanisław Kuraś, Irena Sułkowska-Kuraś, editors, Zbiór dokumentów małopolskich [A collection of documents from Lesser Poland][3], volume III, Lesser Poland, page 344:
- In cera viridi arma figurae bipennis al. thopor
- [In cera viridi arma figurae bipennis al. topor]
Derived terms
nouns
proper nouns
Related terms
nouns
- toporowe
proper nouns
- Toporek
- Toporzysko
- Toporzyszczewski
Descendants
References
- Boryś, Wiesław (2005), “topór”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Mańczak, Witold (2017), “topór”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Brückner, Aleksander (1927), “topór”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
- S. Urbańczyk, editor (1984), “topór”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 9, Wrocław, Warsaw, Kraków, Gdańsk, Łódź: Polish Academy of Sciences, page 174
- Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “topór”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2024), “topór”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Polish
Etymology
Inherited from Old Polish topór.
Pronunciation
- IPA(key): /ˈtɔ.pur/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈtɔ.por/
- (Lesser Poland):
- (Łęczyca) IPA(key): [ˈtɔ.por]
Audio: (file) - Rhymes: -ɔpur
- Syllabification: to‧pór
- Homophones: Topór, Topur
Noun
topór m inan (diminutive toporek, augmentative toporzysko)
- axe (tool resembling an axe, consisting of a blade mounted on a wooden handle, used for cutting or chopping someone or something, formerly used as a weapon)
- Synonym: oksza
Declension
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | topór | topory |
| genitive | topora | toporów |
| dative | toporowi | toporom |
| accusative | topór | topory |
| instrumental | toporem | toporami |
| locative | toporze | toporach |
| vocative | toporze | topory |
Synonyms
| Regional synonyms of topór (“axe”) | |||
|---|---|---|---|
| ; edit data | |||
| Dialect group | Dialect | Location | Words |
| Standard | topór | ||
| Middle Polish | topór | ||
| Greater Poland | Chełmno-Dobrzyń | tąpor, tąpór | |
| Masovia | Near Masovian | Goszczyn | tąpór |
| Latowicz | tąpor | ||
| Stoczek | tąpor | ||
| Lesser Poland | Eastern Lublin | Wysokie | tąpor |
| Masovian Borderland | Przytyk | tąpór | |
| Western Lublin | Piotrowice Wielkie | tąpór | |
| Ponikwoda | tąpór | ||
| Puławy | tąpór | ||
| Łęczyca | topór | ||
| This table shows various regional forms in the Polish language. | |||
Derived terms
verbs
- (dialectal) budować chatę pod topór impf
- położyć głowę pod topór pf, kłaść głowę pod topór impf
- pójść pod topór pf, iść pod topór impf
- wykopać topór wojenny pf, wykopywać topór wojenny impf
- zakopać topór wojenny pf, zakopywać topór wojenny impf
Further reading
- “topór”, in Wielki słownik języka polskiego[5] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “topór”, in Polish dictionaries at PWN[6] (in Polish)
- Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “topór”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “TOPÓR”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 06.04.2023
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “topór”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861), “topór”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1919), “topór”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 7, Warsaw, page 83
- Jan Karłowicz (1907), “topór”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 5: R S Ś T, Kraków: Akademia Umiejętności, page 411
Categories:
- Kashubian terms derived from Proto-Slavic
- Kashubian terms inherited from Proto-Slavic
- Kashubian terms with IPA pronunciation
- Rhymes:Kashubian/ɔpwor
- Rhymes:Kashubian/ɔpwor/2 syllables
- Kashubian lemmas
- Kashubian nouns
- Kashubian masculine nouns
- Kashubian inanimate nouns
- csb:Tools
- csb:Weapons
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish terms with homophones
- Old Polish lemmas
- Old Polish nouns
- Old Polish masculine nouns
- Masovia Old Polish
- Greater Poland Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- Lesser Poland Old Polish
- zlw-opl:Heraldry
- zlw-opl:Tools
- zlw-opl:Weapons
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Middle Polish
- Łęczyca Polish
- Polish terms with audio pronunciation
- Rhymes:Polish/ɔpur
- Rhymes:Polish/ɔpur/2 syllables
- Polish terms with homophones
- Polish lemmas
- Polish nouns
- Polish masculine nouns
- Polish inanimate nouns
- Polish hard masculine inanimate nouns
- Polish nouns with quantitative vowel alternation
- pl:Tools
- pl:Weapons