pchać
See also: pchac
Old Polish
Etymology
Etymology tree
Inherited from Proto-Slavic *pьxàti. First attested in 1402.
Pronunciation
Verb
pchać impf (perfective pchnąć, frequentative pychać)
- to prick, to puncture, to sting
- 1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2[4], number 2479:
- Bedagar spik, roza polna pchøcza
- [Bedagar spik, roża polna pchąca]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[5], page 180:
- Czy ystny vyeczsche podolky nad ynsze lyvdzy noszyly a kv tem przyvyązovaly czyrnye, aby ye pchalo, yschby chodzącz byly pamyetlyvy dzyeszyączyora przykazanya
- [Czy istny więcsze podołki nad insze ludzi nosili a ku tem przywiązowali czyrnie, aby je pchało, iżby chodząc byli pamiętliwy dziesięciora przykazania]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[6], page 830:
- Bo yako nascha zyemya rodzy tarnye pchayącze, thakyez myly Cristus przyymvyącz koroną tarnovą, barzo przykrą a barzo ostrą, pchayączą czyernym, myenyl, yze nasche bolyesczy sam on myal noszycz
- [Bo jako nasza ziemia rodzi tarnie pchające, takież miły Krystus przyimując koronę tarnową, barzo przykrą, a barzo ostrą, pchająca ciernim, mienił, iże nasze boleści sam on miał nosić]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[7], page 830:
- Alye podlug szvyątego Augustyna, yze svyątha glova yego [yego] slotka trudno pchayączem tarnym [ukoronowana?], boską volyą stalo szye, yze tako vkoronovan
- [Ale podług świętego Augustyna, iże święta głowa jego [yego] słodka trudno pchającem tarnim [ukoronowana?], boską wolą stało sie, iże tako ukoronowan]
- (figuratively, hapax legomenon) to prick, to puncture, to sting
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[8], page 830:
- Prze odpusczenye grzechow yest czyrpyal, ktore grzechy czlovyeka pchayą-cz albo kolyą-cz vyączey nyzly czyrnye
- [Prze odpuszczenie grzechow jest cirpiał, ktore grzechy człowieka pchają-ć albo kolą-ć więcej niżli cirnie]
- (attested in Masovia, Greater Poland) to push (to move forcefully)
- 1920 [1402], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 258, Płońsk:
- Tom vczinil za iey poczøtkem, kedi mø s pecza pchala
- [Tom uczynił za jej początkiem, kiedy mię z pieca pchała]
- 1967 [1402], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 188, Kościan:
- Jaco Opacz ne vderzil odlewf Jandrzea po *gambey, ale gy pchal swe roley
- [Jako Opac(z) nie uderzył odlew Jędrzeja po gębie, ale ji pchał z swe rolej]
- 1920 [1410], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 1453, Płońsk:
- Yacom ya ne yechal na Staskow dom sylø samosothm ani yego zoni pchal nogø, pychal
- [Jakom ja nie jechałna Staśkow dom siłą samoszotm ani jego żony pchał nogą, pychał]
- 1920 [1427], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 2665, Zakroczym:
- Iacom ya Pawla nye syepal any pchal samopyanth silø […] Micolag Pawla nye syepal ani pchal samopyąth silø
- [Jakom ja Pawła nie siepał ani pchał samopięć siłą […] Mikołaj Pawła nie siepał ani pchał samopięć siłą]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[9], page 653:
- Nyektorzy z boku pchayącz
- [Niektorzy z boku pchając]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[10], page 664:
- A ony nye telko pchaly y byly, alye tez plvaly y rzygaly yemv pod noss
- [A oni nie telko pchali i bili, ale też plwali i rzygali jemu pod nos]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[11], page 694:
- Any vymy, yesczely zyw albo yvzly vbyly, gednosmy vydzyely przez ląka Iozeff byyącz, pchayącz, syepayącz przed szye y za szye
- [Ani wymi, jeszczeli żyw albo iwżli ubili, jednośmy widzieli prze łąkę Jozef bijąc, pchając, siepając przed się i za się]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[12], page 701:
- Postavyly y srod domv y daly yemv dlugą chvylą stacz a tu byegayącz okolo yego y byly, y pchaly nyektorzy
- [Postawili ji środ domu i dali jemu długą chwilę stać a tu biejająć około jego i byli, i pchali niektorzy]
Derived terms
verbs
Descendants
- Polish: pchać
- Silesian: pkać (obsolete)
References
- Boryś, Wiesław (2005), “pchać”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Mańczak, Witold (2017), “pchać”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000), “pchać”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- S. Urbańczyk, editor (1970), “pchać”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 6, Wrocław, Warsaw, Kraków: Polish Academy of Sciences, page 61
- Bożena Sieradzka-Baziur, et al., editors (2011–2015), “pchać”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, et al., editors (2024), “pchać”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Polish
Etymology
Etymology tree
Inherited from Old Polish pchać.
Pronunciation
Audio 1; “pchać”: (file) Audio 2; “pchać się”: (file) - Rhymes: -at͡ɕ
- Syllabification: pchać
Verb
pchać impf (perfective pchnąć)
- (transitive) to push (to move something forward by physical force)
- (transitive) to push (to place someone or something inside something by force) [with do (+ genitive) ‘to what’; or with w (+ accusative) ‘into what’]
- Synonym: wpychać
- (transitive) to push (to persuade someone to do something) [with do (+ genitive) ‘to what’; or with ku (+ dative) ‘to what’]
- Synonym: popychać
- Antonym: powstrzymywać
- (transitive, colloquial) to stuff (to eat too much or persuade someone to eat too much) [with w (+ accusative) ‘into whom’]
- Synonym: wpychać
- (transitive, collloquial) to stuff (to allocate large financial resources for something) [with w (+ accusative) ‘into what’]
- (transitive) to push (to cause progress in some activity)
- Synonym: popychać
- (transitive) to get, to hit (to strike a blow with something sharp)
- (transitive, colloquial) to push (to force something into something)
- Synonym: wkładać
- (transitive, colloquial) to push (to do a significant part of some work, to speed up something)
- (transitive, colloquial) to push (to invest significant sums in something)
- (transitive, colloquial) to push (to send someone with a letter, parcel; also: to send a letter, parcel)
- (transitive, obsolete) to pierce, to stab
- (reflexive with się) to push oneself (to try to get somewhere by making one's way)
- Synonyms: cisnąć się, przepychać się
- (reflexive with się) to push oneself (to move stubbornly in a certain direction)
Conjugation
1Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.
Derived terms
nouns
phrases
- nie pchać palca między drzwi
verbs
- dopchnąć pf, dopchać pf, dopychać impf
- napchać pf, napychać impf
- odepchnąć pf, odpychać impf
- opchnąć pf, opchać pf, opychać impf
- podepchnąć pf, podpychać impf
- popchać pf, popychać impf
- przepchnąć pf, przepchać pf, przepychać impf
- rozepchnąć pf, rozepchać pf, rozpychać impf
- upchnąć pf, upchać pf, upychać impf
- wepchnąć pf, wepchać pf, wpychać impf
- wypchnąć pf, wypchać pf, wypychać impf
- zapchać pf, zapychać impf
- zepchnąć pf, spychać impf
verbs
- pchać się do łóżka impf
- pchać się w ręce impf
Further reading
- “pchać”, in Wielki słownik języka polskiego[13] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “pchać się”, in Wielki słownik języka polskiego[14] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
- “pchać”, in Polish dictionaries at PWN[15] (in Polish)
- Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “pchać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “pchać się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “pchać”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861), “pchać”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1908), “pchać”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 4, Warsaw, page 100
- pchać in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
- pchać się in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
Categories:
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *peys-
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish verbs
- Old Polish imperfective verbs
- Old Polish terms with quotations
- Old Polish hapax legomena
- Masovia Old Polish
- Greater Poland Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *peys-
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish 1-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Middle Polish
- Polish terms with audio pronunciation
- Rhymes:Polish/at͡ɕ
- Rhymes:Polish/at͡ɕ/1 syllable
- Polish lemmas
- Polish verbs
- Polish imperfective verbs
- Polish transitive verbs
- Polish colloquialisms
- Polish terms with obsolete senses
- Polish reflexive verbs
- Polish class I verbs