mutũ

Old Tupi

Illustration in Historia Naturalis Brasiliae
Illustration by Albert Eckhout[1]

Alternative forms

  • mytũ
Historical spellings 
Léry (1578) mouton / moutõ
Marcgrave (1648) mitu / mutu

Etymology

    Inherited from Proto-Tupi-Guarani *mɨtũ, from Proto-Tupian *mɨtũ.

    Pronunciation

    • IPA(key): [muˈtũ]
    • Rhymes: -ũ

    Noun

    mutũ (unpossessable)

    1. any bird in genera Crax or Mitu; certain curassows
      • [1648, Georg Marcgrave, Willem Piso, Historia Naturalis Brasiliae [Brazilian Natural History], Rerum Naturalium Historiae, book V, chapter III (in Latin), Amsterdam: Elzevir, page 194:
        Mitv vel Mvtv Braſilienſibus dicta avis ex Phaſianorum eſt genere, major gallo gallinaceo. Corporis longitudo à collo ad exortum caudæ eſt x. digitorum: colli longitudo ſex digitorum; totaliter nigris pennis eſt veſtita, excepto ventre & ſub ano, ubi brunni coloris eſt, fere ut perdix. Tenuiores ſunt pennæ ad collum, caput, & in pectore, & holofericum villoſum nigrum pulchritudine æquant. In ſummo capite habet pennas nigras complicatas in planiſſimam quaſi mitellam, ut neſcias vix poſſit agnoſcere, quas iraſcens aut etiam alias in criſtam erigit. Roſtrum habet inſigne, non craſſum, incurvatum, ſeſquidigitum fere longum; inferior pars ejus parva, ſuperior ferme quadruplo major. Roſtrum autem coloris eſt egregii incarnati, verſus acumen tamen albicat. Crura habet gallinacea decem digitos longa, nimirum quatuor à pedibus ad genua, & ſex ſuperius, atque hæc veſtita pennis nigris: digitos item quatuor gallinaceos, qui in exortu uſque ad primam juncturam cuticula ſibi invicem annectuntur, ut in aliis quibuſdam avibus. Caudam habet pedem longam inſtar gallo-pavi, quam ſemper in latum movet, Kit, Kit, clamando, ut illi. Caput bene formatum, anſerini magnitudine: collum ſex circiter digitos longum: oculos habet magnos, egregios, nigros, & pone aures maculam cutaceam albeſcentem ut gallinæ. Manſueſcit facile. Lubenter in alto ſedet ut gallo-pavi, ſcanditque arbores, ut illi. Carnem denique habet admodum bonam.
        (please add an English translation of this quotation)
        Description of a Mitu mitu[2]]

    Derived terms

    • mutũtĩpiranga
    • mytũporanga

    Descendants

    • Nheengatu: mitú
    • → Brazilian Portuguese: mutum
    • → Translingual: Mitu

    Attestations

    • Meisterburg, Anton [attributed] (a. 1756), “passaro [bird]”, in [Dicionário de Trier] [Dictionary from Trier] (overall work in Portuguese and Língua Geral Amazônica), Baixo Xingu; Pará, page 40v, column 1; republished as Jean-Claude Muller et al., editors, Dicionário de língua geral amazônica [Língua Geral Amazônica Dictionary], Potsdam: University of Potsdam, 2019, →DOI, page 287: “mutù”

    References

    1. ^ Teixeira (2009), page 126: “Pintura 54: “Mitú” (Mitu mitu)”
    2. ^ Silveira, Luís Fábio; Olmos, Fábio; Long, Adrian J. (December 2004), “Taxonomy, history, and status of Alagoas Curassow Mitu mitu (Linnaeus, 1766), the world's most threatened cracid”, in Arajuba‎[1], volume 12, number 2, pages 43–50

    Further reading

    • DTA, page 320 column 2: “mutũ”
    • Papavero & Teixeira (2014), page 262: “116. Crax sp.”, “117. Crax fasciolata fasciolata Spix, 1825”
    • Papavero (2015a), page 19: “127 Designação comum a várias aves galiformes da fam. Cracidae, gênero Crax, de penas da crista curvas na extremidade, e com quatro espécies no Brasil, e Mitu, de penas retas e com apenas duas espécies.”