chrzbiet

Old Polish

Alternative forms

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *xrьbьtъ. First attested in the 14th century.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /xr̝bʲɛt/
    • IPA(key): (15th CE) /xr̝bʲɛt/

    Noun

    chrzbiet m inan

    1. (Lesser Poland, Masovia, Greater Poland) back (rear side of the torso from the nape to the small of the back)
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 65, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Poloszil ies zamøty na chrzepcze naszem
        [Położył jeś zamęty na chrzebcie naszem]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 67, 14, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Acz spacz bødzecze medzi dwema zaconoma, perze goløbe posrzebrzone a posladcowe chrzepta iego w bladosci zlota
        [Acz spać będziecie miedzy dwiema żako[no]ma, pierze gołębie pośrzebrzone a pośladkowie chrzebta jego w bladości złota]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 128, 3, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Na chrzebcze mogem kowaly sø grzeszny
        [Na chrzebcie mojem kowali są grzeszni]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, number Ez 11, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Alle ty wytargl gesz dvszø moyø, aby ne zghynala, porzvczyl [jeś] za *chirzybet twoy wszytky grzechy moge
        [Ale ty wytargł jeś duszę moję, aby nie zginęła, porzucił [jeś] za chrzybiet twoj wszytki grzechy moje]
      • 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[1], volume V, page 266:
        Christus in cruce pendens, dorso, chrzebthem, pendebat ad orientem
        [Christus in cruce pendens, dorso, chrzebtem, pendebat ad orientem]
      • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 33, 23:
        Uszrzysz chrzbyet moy, alye oblyczya mego wydzyecz nye *bøødzyesz moocz
        [Uźrzysz chrzbiet moj, ale oblicza mego widzieć nie będziesz móc]
      • 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 33, 11:
        Ran chrzebyet nyeprziyaczol gego
        [Ran chrzebiet nieprzyjaciół jego]
      • 1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 29, 6:
        Odwrocyly twarzi ot stanu pana boga naszego y obrocyly gemu chrzbyet
        [Odwrocili twarzy ot stanu Pana Boga naszego i obrocili jemu chrzbiet]
      • 1884 [1476], Ignacy Polkowski, editor, Katalog rękopisów kapitulnych katedry krakowskiej. Cz. 1, Kodexa rękopiśmienne 1-228‎[2], volume III, page 108:
        Chrzeptem *dorstitenus
        [Chrzebtem *dorstitenus]
      • 1879 [1478], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis‎[3], Masovia, page LXXXVI:
        Jaco ya nye sbil Mikolaya gwalthem anym yemu zadal ozmy ran: czthyrzech synych za crzebyeth et czth[y]rzech othworzysthych krwawich
        [Jako ja nie zbił Mikołaja gwałtem anim jemu zadał ośmi ran: cztyrzech sinych za krzebiet et czt[y]rzech otworzystych krwawych]
      • 1868 [1498], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego‎[4], volume XV (quotation in Old Polish; overall work in Polish, Latin, and Old Polish), page 360:
        Intulisti sibi yiolenter in capite ipsius ąuatuor yulnera cruenta al. krwave et quinque livida al. szynye in dorso ipsius al. na chrzbyeczye
        [Intulisti sibi yiolenter in capite ipsius ąuatuor yulnera cruenta al. krwave et quinque livida al. szynye in dorso ipsius al. na chrzbiecie]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎scan transliteration, transcription, numbers 80, 6, Greater Poland:
        Odwroczyl od brzemyon chrzbyet yego
        [Odwrocił od brzemion chrzbiet jego]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 42v:
        Dorsum a durus quasi dursum eyn ruck chrzybyeth
        [Dorsum a durus quasi dursum eyn ruck chrzybiet]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 57v:
        Gibbus ną chrzypczye garb
        [Gibbus na chrzybiet garb]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[5], page 701:
        A ony nathychmyast vzyavschy y y zvyązaly yemv rącze opak na chrzybyet
        [A oni natychmiast wziąwszy ji i związali jemu ręce opak na chrzybiet]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[6], page 710:
        A vzryavschy rące mylego Iesucrista y zvyazaly y opak na grzyebyeth
        [A uzrzawszy ręce miłego Jezuchrzysta i związali i opak ba grzebiet]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[7], page 750:
        Yego svyate rącze zvyazaly opak na grzebth, aby ym Pylat vyerzyl a prze wschytkey zaloby yzby gy vmorzyly
        [Jego święte ręce związali opak na grzebt, aby im Piłat wierzył a prze wszytkiej żałoby iżby ji umorzyli]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[8], pages 819-820:
        Czczyenye o tem, yako odvyazawschy y y obroczylv krzeptem ku slupy. Gdyz y tako okruthnye... vbyczovaly na grzebyeczye..., odvyazaly gy od slupa a obroczyvschy gy grzebyetem ku slupv y vzyąly yemv rącze opak
        [Czczenie o tem, jako odwyzawszy ji i obrocili krzebtem ku słupu. Gdyż i tako okrutnie... ubiczowali na grzebiecie..., odwiązali ji od słupa a obrociwszy ji grzebietem ku słupu i wzięli jemu ręce opak]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[9], page 821:
        O tem, yako vtore byczovaly mylego Iesusza obroczyvschy gy krzebyetem
        [O tem, jako wtore biczowali miłego Jezua obrociwszy ji krzebietem]

    Descendants

    References