biodro

Kashubian

Etymology

    Inherited from Proto-Slavic *bedro.

    Pronunciation

    • IPA(key): /ˈbjɔ.drɔ/
    • Rhymes: -ɔdrɔ
    • Syllabification: bio‧dro

    Noun

    biodro n

    1. (anatomy) hip (the outward-projecting parts of the pelvis and top of the femur and the overlying tissue)

    Further reading

    • Jan Trepczyk (1994), “biodro”, in Słownik polsko-kaszubski (in Kashubian), volumes 1–2
    • Eùgeniusz Gòłąbk (2011), “biodro”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi‎[1]
    • “biodro”, in Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka [Internet Dictionary of the Kashubian Language], Fundacja Kaszuby, 2022

    Old Polish

    Alternative forms

    Etymology

      Inherited from Proto-Slavic *bedro. First attested in the first half of the 15th century.

      Pronunciation

      • IPA(key): (10th–15th CE) /bʲɔdrɔ/
      • IPA(key): (15th CE) /bʲɔdrɔ/

      Noun

      biodro n (related adjective biedrny)

      1. (attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia, Silesia) hip (outward-projecting part of the pelvis and top of the femur and the overlying tissue)
        • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 24, 9:
          Sluga, polozyw røkø pod byodra Abrahamowi swego pana y przyssyøgl gemu
          [Sługa, położyw rękę pod biodra Abrahamowy swego pana i przysiągł jemu]
        • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 32, 25:
          Vderzyl gy w byodrø a natemyeszczye gemv vmdlala
          [Uderzył ji w biodrę a natemieście jemu umdlała]
        • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 32, 32:
          Przeto, ze gest dodknøl angyol bozy zyli byodra gego y chramal gest az do szmyerczy
          [Przeto, że jest dotknął anjoł boży żyły biodra jego i chramał jest aż do śmierci]
        • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 47, 29:
          Polosz røkøø swø pod byodra ma, a uczynysz se mnø miloszerdze
          [Połóż ręką swą pod biodra ma, a uczynisz ze mną miloszerdze]
        • 1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 9, 2:
          Panye boze oczcza mego, Symeona, genszesz gemu dal myecz ku obronye przecyw czudzokraynom, gysz bily nasylnyci w swey nyesromyszlywoscy, obnaziwszy byodrø panyenskø na poganbyenye
          [Panie Boże oćca mego Symeona, jenżeś jemu dał miecz ku obronie przeciw cudzokrainom, jiż byli nasilnicy w swej niesromiźliwości, obnażywszy biodrę panieńską na pogańbienie]
        • 1930 [c. 1455], “Jer”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 13, 26:
          Ia obnaszilem biodra twa przeczywo twarzi twey, a ykazala syø nyesromyeszlywoszcz twa […] Byada tobye Ierusalemye!
          [Ja obnażyłem biodra twa przeciwo twarzy twej, a ukazała się niesromiźliwości twa […] Biada tobie Jeruzalemie!]
        • 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 20, 31:
          Sliszelysmi, ysze krolyowye domu israhelskego myloscywy sø, przetosz opaszmi syø wormy po naszich byodrach... Winydzmi przecyw krolyv israhelskemu, zalycz snad nas zywy
          [Słyszelismy, iże krolowie domu israhelskiego miłościwi są, przetoż opaszmy się wormi po naszych biodrach... Wynidźmy przeciw krolu israhelskiemu, zalić snad nas żywi]
        • 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 20, 32:
          Opasały byodri swe wormy a wloszily powrozi na swe głowi y prziszly ku krolyowy israhel­skemu
          [Opasali biodry swe wormi a włożyli powrozy na swe głowy i przyszli ku krolowi Izrael­skiemu]
        • 1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 1, 8:
          Møsz kosmati a skorzanim powroskem opasani po swich byodrach
          [Mąż kosmaty a skorzanym powrozkiem opasany po swych biodrach]
        • 1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 4, 18:
          Kaszdi z dzelnykow bil swe byodri myeczem opasał
          [Każdy z dzielnikow był swe biodry mieczem opasał]
        • 1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 19, 4:
          Przeto Amom oblisyl slugy Dauidowi a ogolyl, a rostrzigal gich suknye ot gich byodr az do nog
          [Przeto Amon obłysił sługi Dawidowy a ogolił a rozstrzygał jich suknie ot jich biodr aż do nog]
        • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 14:
          Polosz røkøø swø pod byodrø mø, a uczynysz se mnø miloszerdze
          [Połóż ręką swą pod biodrą mą, a uczynisz ze mną miloszerdze]
        • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 33:
          Z byodri de femore
          [Z biodry de femore]
        • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 74:
          Twich byodr femorum tuorum
          [Twych biodr femorum tuorum]
        • 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎[2], Lubiń, page 3:
          Ladzvye, byodrą femur est coxa virilis
          [Lędźwie, biodra femur est coxa virilis]
        • 1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[3], volume I, page 301:
          Podkasz byodra accinge lumbos tuos
          [Podkasz biodra accinge lumbos tuos]
        • 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[4], [5], [6], volume XXV, page 158:
          Bodra lumbi
          [Biodra lumbi]
        • 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎[7], volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 494:
          Byodry illia
          [Biodry illia]
        • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 70:
          Podkaschanymy byodramy
          [Podkasanymi biodrami]
        • 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116‎transliteration, transcription, Warsaw, page 298:
          Ian myal... pas skó­rzany na byodrach swoych
          [Jan miał... pas skó­rzany na biodrach swoich]
        • 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎[8], Lubiń, page 3:
          Byodrą lumbus
          [Biodra lumbus]
        • 1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 97r:
          Gnecze w byodrach stringit in renibus
          [Gniecie w biodrach stringit in renibus]
        • 1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 248v:
          Byodra renes
          [Biodra renes]
        • 1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎[9], volume III, Wrocław, page 291:
          Byodra renes
          [Biodra renes]
        • 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎[10], Lubiń, page 3:
          Byodra renes
          [Biodra renes]
        • 1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie‎[11], volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 494:
          Byodry illia
          [Biodry illia]
        • 1874-1891 [1440], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[12], [13], [14], volume XXV, page 242:
          Asina est debilis in humeris na pleczoch, w byodrach
          [Asina est debilis in humeris na plecoch, w biodrach]
        • 1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej‎[15], Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 413:
          Ne pissch virzchu okrøglego pissøc Bartka sbavonego. S virzchem okrøglem pissi b: b́odri thako napissesch ssvee
          [Nie pisz wirzchu okrągłego, pisząc bartka zbawionego. Z wirzchem okrągłem piszy b', b'odry tako napiszesz swee]
        • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 51r:
          Femur […] est coxa virilis eyn mans hufft [ladzvye bo] byodrą
          [Femur […] est coxa virilis eyn mans hufft [ladzvye bo] biodra]
        • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 77v:
          Lumbus a libidine dicitur eyn lende byodrą
          [Lumbus a libidine dicitur eyn lende biodra]

      Derived terms

      adjectives
      • biodraty

      Descendants

      References

      Polish

      Alternative forms

      Etymology

        Inherited from Old Polish biodro.

        Pronunciation

         
        • IPA(key): /ˈbjɔ.drɔ/
        • Audio:(file)
        • Rhymes: -ɔdrɔ
        • Syllabification: bio‧dro

        Noun

        biodro n (diminutive bioderko, related adjective biodrowy)

        1. (anatomy) hip (the outward-projecting parts of the pelvis and top of the femur and the overlying tissue)
        2. (Near Masovian) side of a cart loaded with hay or grain that protrudes beyond a ladder on the cart

        Declension

        Declension of biodro
        singular plural
        nominative biodro biodra
        genitive biodra bioder
        dative biodru biodrom
        accusative biodro biodra
        instrumental biodrem biodrami
        locative biodrze biodrach
        vocative biodro biodra

        Collocations

        Further reading