-muk-
Cahuilla
Etymology
Etymology tree
Proto-Uto-Aztecan *mukki
Proto-Takic *muki
Cahuilla -muk-
From Proto-Takic *muki (“to die”), from Proto-Uto-Aztecan *mukki (“to die, to be sick”).[1]
Cognate with Classical Nahuatl miqui, Hopi mooki and O'odham mu꞉k (“to die”).
Noun
-muk-
- (intransitive) to be sick
- (intransitive) to die (only in perfect tenses like preterite, continuous future)
Conjugation
| Person | Singular | Plural | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| First | Second | Third | First | Second | Third | |
| ne' | 'e' | pe' | chemem | 'emem | pe'em | |
| Indicative mood | ||||||
| Present | nemukqa | 'emukqa | mukqa | chemchexwe | 'emchexwe | hemchexwe |
| Imperfect | nemukqa' | 'emukqa' | mukqa' | chemchexwe' | 'emchexwe' | hemchexwe' |
| Perfect | nemuk'i | 'emuk'i | muk'i | chemchex'i | 'emchex'i | hemchex'i |
| Perfect negative | kill nemuk | kill 'emuk | kill muk | kill chemchex | kill 'emchex | kill hemchex |
| Future | haxnemukne | hax'emukne | haxmukne | haxchemchexne | hax'emchexne | haxhemchexne |
| Continuous future | haxnemuknashne | hax'emuknashne | haxmuknashne | haxchemchexnashne | hax'emchexnashne | haxhemchexnashne |
| Subjunctive mode | ||||||
| Present | nemukpu' | 'emukpu' | mukpu' | chemmukpu' | 'emmukpu' | hemmukpu' |
| Past | nemukpu' yeya | 'emukpu' yeya | mukpu' yeya | chemmukpu' yeya | 'emmukpu' yeya | hemmukpu' yeya |
| Future | haxnemukne 'esan | hax'emukne 'esan | haxmukne 'esan | haxchemchexne 'esan | hax'emchexne 'esan | haxhemchexne 'esan |
| Desiderative mood | ||||||
| Present | nemukvichuqa | 'emukvichuqa | mukvichuqa | chemchexvichuwe | 'emchexvichuwe | hemchexvichuwe |
| Past | nemukvichuqa' | 'emukvichuqa' | mukvichuqa' | chemchexvichuwe' | 'emchexvichuwe' | hemchexvichuwe' |
| Conative mood | ||||||
| Present | nemuk'ayawqa | 'emuk'ayawqa | muk'ayawqa | chemchex'ayawwe | 'emchex'ayawwe | hemchex'ayawwe |
| Past | nemuk'ayawqa' | 'emuk'ayawqa' | muk'ayawqa' | chemchex'ayawwe' | 'emchex'ayawwe' | hemchex'ayawwe' |
| Future | haxnemuk'ayawne | hax'emuk'ayawne | haxmuk'ayawne | haxchemchex'ayawne | hax'emchex'ayawne | haxhemchex'ayawne |
| Irrealis | haxnemuk'ayawalu' | hax'emuk'ayawalu' | haxmuk'ayawalu' | haxchemchex'ayawalu' | hax'emchex'ayawalu' | haxhemchex'ayawalu' |
| Injunctive mood | ||||||
| Present | nemukna | 'emukna | mukna | chemmukna | 'emmukna | hemmukna |
| Imperative mood | ||||||
| Present | — | muk | — | chemmukam | mukam | — |
Note: The future prefix hax- may appear as ’ax- in informal speech.
References
- Sauvel, Katherine Siva and Munro, Pamela. Chem'ivillu' (Let's Speak Cahuilla), published by UCLA: American Indian Studies Center, 1979.