îaboti

Old Tupi

Alternative forms

  • îabuti
Historical spellings 
VLB (1622) jabotî
Marcgrave (1648) jaboti

Etymology

    Inherited from Proto-Tupi-Guarani *jaβoti.

    Pronunciation

    • IPA(key): [ja.βɔˈti], [ʒa.βɔˈti]
    • Rhymes: -i

    Noun

    îaboti (unpossessable)

    1. any tortoise in the genus Chelonoidis
      • [1587, Gabriel Soares de Sousa, chapter CVI, in Notícia do Brasil (in Portuguese), Salvador; republished as Francisco Adolpho de Varnhagen, editor, Tratado descriptivo do Brazil em 1587, 2nd edition, Rio de Janeiro: João Ignancio da Silva, 1879, page 235:
        Em qualquer parte dos matos da Bahia se acham muitos cágados, que se criam pelos pés das arvores, sem irem á agua, a que os indios chamam jabuty; ha uns que são muito maiores que os de Hespanha, mais altos e de mais carne, e tem as conchas lavradas em compartimentos oitavados de muito notavel feitio; os lavores dos compartimentos são pretos, e o meio de cada um é branco e almecegado. Estes cágados tem as mãos, pés, pernas, pescoço e cabeça, cheios de verrugas tamanhas, como chicharos, muito vermelhas, e agudas nas pontas; estes põem infinidade de ovos, de que nascem em terra humida, onde criam debaixo de arvoredo; mantem-se de frutas, que caem pelo chão; e metidos em casa comem tudo quanto acham pelo chão; cuja carne é muito gorda, saborosa e sadia para doentes.
        (please add an English translation of this quotation)]
      • [1648, Georg Marcgrave, Willem Piso, Historia Naturalis Brasiliae [Brazilian Natural History], Rerum Naturalium Historiae, book VI, chapter XV (in Latin), Amsterdam: Elzevir, page 241:
        Jaboti Braſilienſibus, Teſtudinis terreſtris ſpecies, Luſitanis Cagado do terra[sic]. Teſta nigra eſt tecta, cui multæ figuræ hexagonæ ſunt inſculptæ. Roſtrum habet ut reliquæ. Caput & crura ſunt fuſca, verum maculis ex umbra variegata. Iecur hujus ſaporis eſt optimi, & antecellit omnium animalium jecora ſuo ſapore.
        (please add an English translation of this quotation)]

    Usage notes

    Derived terms

    Descendants

    • Nheengatu: yautí
    • → Brazilian Portuguese: jabuti

    References

    • anonymous author (1622), “Cagado da terra [Land turtle]”, in Vocabulario na lingoa Braſilica (overall work in Portuguese), Piratininga; republished as Carlos Drummond, editor, Vocabulário na Língua Brasílica, 2nd edition, volume 1, São Paulo: USP, 1953, page 62: “Jabotî”
    • Meisterburg, Anton [attributed] (a. 1756), “Cacado[sic] […] da terra [Land turtle]”, in [Dicionário de Trier] [Dictionary from Trier] (overall work in Portuguese and Língua Geral Amazônica), Baixo Xingu; Pará, page 8v, column 1, line 38; republished as Jean-Claude Muller et al., editors, Dicionário de língua geral amazônica [Língua Geral Amazônica Dictionary], Potsdam: University of Potsdam, 2019, →DOI, page 125: “jabutì”

    Further reading

    • DTA, page 152: “îaboti”
    • Papavero & Teixeira (2014), page 269: “188. Chelonoidis carbonaria (Spix, 1824) e Chelonoidis denticulata (Linnaeus, 1766)”